Quản lý rủi ro — bốn trụ cột nền tảng của mọi trader

Warren Buffett từng nói rằng nguyên tắc đầu tiên của đầu tư là không để mất tiền, và nguyên tắc thứ hai là đừng bao giờ quên nguyên tắc đầu tiên. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng ẩn chứa trong đó là một sự thật toán học nghiêm túc. Quản lý rủi ro không phải là phần phụ thêm vào chiến lược — đó là nền tảng của chiến lược: một bộ quy tắc cơ học với nhiệm vụ duy nhất là giữ bạn trong cuộc chơi đủ lâu để lợi thế thống kê của bạn có cơ hội phát huy. Bốn trụ cột dưới đây là trọng tâm mà mọi nội dung trong chuyên mục quản lý rủi ro đều xoay quanh.

Quản lý rủi ro thực sự là gì

Quản lý rủi ro không phải là tránh thua lỗ — bởi thua lỗ là điều không thể tránh khỏi trong giao dịch và bất kỳ trader kỳ cựu nào cũng ghi nhận lỗ đều đặn hàng tuần. Đây là cách tránh sự sụp đổ: chuỗi thua lỗ liên tiếp, hoặc một giao dịch thảm họa duy nhất, khiến tài khoản không còn khả năng phục hồi. Sự khác biệt giữa "thua một lệnh" và "cháy tài khoản" là điều cơ bản, và mọi trader mới đều nên khắc sâu trước khi nạp tiền vào tài khoản thực đầu tiên.

Hãy nghĩ theo cách này. Với tài khoản 10.000 euro, thua 200 euro là khó chịu nhưng không đáng kể so với tổng vốn. Nhưng thua 5.000 euro trong một ngày không còn là một lệnh thua nữa — đó là sự sụp đổ, bởi vì để hoà vốn, bạn phải kiếm được 100 phần trăm trên phần vốn còn lại. Trường hợp đầu là một phần bình thường của nghề. Trường hợp sau là dấu chấm hết của sự nghiệp, dù trader chưa nhận ra điều đó.

Bốn trụ cột nâng đỡ toàn bộ hệ thống

Quản lý rủi ro được quy về bốn quy tắc cơ học, khi phối hợp với nhau sẽ tạo thành một hệ thống. Mỗi quy tắc có thể cứu một giao dịch đơn lẻ, nhưng chỉ khi cả bốn hoạt động đồng thời thì tài khoản mới được bảo vệ khỏi thảm họa. Khi một trong số chúng ngừng hoạt động, các trụ cột còn lại sẽ sụp đổ nhanh hơn những gì phép tính số học đơn giản cho thấy.

Trụ cột thứ nhất — quản lý khối lượng lệnh theo tỷ lệ phần trăm vốn. Thay vì giao dịch cùng một lot mỗi lần, bạn tính kích thước lệnh sao cho khi cắt lỗ (stop loss), số tiền mất đi luôn là một tỷ lệ cố định của tài khoản. Tiêu chuẩn phổ biến cho trader cá nhân là một phần trăm; các quỹ hệ thống thường chạy ở mức 0,25 đến 0,5 phần trăm. Kể cả khi bạn thua mười lệnh liên tiếp — điều hoàn toàn có thể xảy ra về mặt thống kê sau vài trăm giao dịch — tài khoản chỉ giảm khoảng mười phần trăm thay vì năm mươi. Xem thêm tại chuyên mục chiến lược giao dịch để hiểu cách áp dụng quy tắc này vào hệ thống cụ thể.

Trụ cột thứ hai — cắt lỗ (stop loss) như một quy tắc cấu trúc, không phải gợi ý. Lệnh cắt lỗ phải được đặt trên nền tảng ngay khi bạn mở vị thế, tại mức giá mà thiết lập kỹ thuật bị vô hiệu hóa về mặt cấu trúc. Lệnh cắt lỗ trong đầu — cái giọng "hãy xem chuyện gì xảy ra" — là nguyên nhân phổ biến nhất khiến trader bán lẻ cháy tài khoản: đúng vào lúc quy tắc cần được kích hoạt, hy vọng chen vào và trader từ chối chốt lỗ.

Trụ cột thứ ba — giới hạn lỗ theo ngày và theo tuần. Sau khi mất một tỷ lệ nhất định trong một ngày (thường là ba đến năm phần trăm), hãy đóng nền tảng và không quay lại cho đến ngày hôm sau. Một tuần xuống bảy đến mười phần trăm đồng nghĩa với việc nghỉ cuối tuần và xem lại nhật ký giao dịch. Mục tiêu đơn giản là: đừng để một ngày tệ trở thành một tuần thảm họa, và đừng để một tuần tệ trở thành tài khoản bị xóa sổ.

Trụ cột thứ tư — đa dạng hóa trên các vị thế không tương quan. Bốn vị thế mua EUR/USD, GBP/USD, AUD/USD và NZD/USD không phải là bốn cược riêng biệt — đó là một cược lớn chống lại đồng đô la, được chia thành bốn cặp tiền. Đa dạng hóa thực sự có nghĩa là khi một vị thế đi ngược chiều bạn, vị thế kế tiếp không tự động đi theo. Xem thêm chuyên mục phân tích kỹ thuật để hiểu cách đọc tương quan giữa các cặp tiền.

"Quản lý rủi ro không phải là tránh thua lỗ. Đó là việc quản lý khối lượng lệnh sao cho chuỗi thua lỗ không thể tránh khỏi không phá hủy khả năng tiếp tục giao dịch của bạn." — Van K. Tharp, Trade Your Way to Financial Freedom, McGraw-Hill, 2007

Toán học tàn nhẫn của sụt giảm vốn

Điều khó chấp nhận nhất đối với người mới là toán học của thua và thắng không đối xứng. Mất 20 phần trăm đòi hỏi lãi 25 phần trăm để hoà vốn. Mất 30 phần trăm cần đến 43 phần trăm. Mất 50 phần trăm buộc bạn phải nhân đôi số vốn còn lại. Mất 80 phần trăm có nghĩa là phải lãi tới 400 phần trăm để lấy lại — kết quả mà rất ít trader đạt được trong bất kỳ năm nào.

Từ đó rút ra hai kết luận thực tiễn. Thứ nhất, kiểm soát độ sâu của sụt giảm vốn (drawdown) quan trọng hơn về mặt toán học so với việc tối đa hóa lợi nhuận trung bình — một tháng thảm họa phá hủy nhiều thống kê hơn so với những gì năm tháng tốt có thể xây dựng. Thứ hai, 20 phần trăm là ngưỡng đỏ của bạn. Khi vượt qua đó, hãy dừng lại, kiểm tra lại chiến lược, và chỉ quay lại khi đã rút ra kết luận rõ ràng.

Ví dụ minh họa — kỷ luật rủi ro mang lại gì sau một năm

Hãy xem xét một ví dụ minh họa giả định. Anna và Bart cùng bắt đầu với tài khoản 20.000 euro và áp dụng chiến lược hoàn toàn giống nhau: tỷ lệ thắng 45 phần trăm, tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận 1:2. Điểm khác biệt duy nhất là quản lý rủi ro. Anna tuân thủ quy tắc một phần trăm với lệnh cắt lỗ cứng trên nền tảng cho mọi lệnh. Bart rủi ro từ hai đến năm phần trăm tùy theo mức độ tin tưởng, đặt lệnh cắt lỗ trong đầu, và cho phép bản thân "ngoại lệ" khi thấy chắc chắn về một thiết lập.

Qua 200 giao dịch, thống kê cho thấy khoảng 90 lệnh thắng và 110 lệnh thua. Anna ghi nhận cộng 28R, tức là với mức rủi ro 200 euro mỗi lệnh, lợi nhuận là 5.600 euro — cộng 28 phần trăm trên vốn ban đầu. Bart, với cùng lý thuyết về lợi thế, gặp chuỗi sáu lệnh thua liên tiếp ở mức bốn phần trăm mỗi lệnh trong tháng thứ hai, giảm mất 22 phần trăm. Sau đó anh cố gắng lấy lại bằng cách tăng rủi ro và mất thêm 18 phần trăm. Sau 200 giao dịch, số dư của anh giảm 35 phần trăm, dù chiến lược về lý thuyết là có lợi nhuận. Không phải chiến lược phá hủy anh — mà chính là sự thiếu quản lý rủi ro.

Quản lý rủi ro KHÔNG phải là

Quản lý rủi ro thường bị nhầm lẫn với bốn thứ khác. Thứ nhất, rủi ro thua lỗ trên một giao dịch đơn lẻ — một lệnh thua là bình thường và không thể tránh; mục tiêu không phải là loại bỏ nó mà là kiểm soát quy mô của nó. Thứ hai, đòn bẩy (leverage) như một từ đồng nghĩa với rủi ro — đòn bẩy là công cụ trung tính, và rủi ro chỉ xuất hiện khi khối lượng lệnh không tương xứng với đòn bẩy. Thứ ba, kỳ vọng toán học của một giao dịch đơn lẻ — đó là khái niệm thống kê, không phải quản lý rủi ro. Thứ tư, lãi/lỗ đang nổi (floating P&L) của một vị thế đang mở — đó là con số tức thời, không phải thước đo rủi ro danh mục. Bạn có thể tìm hiểu thêm các khái niệm nền tảng tại chuyên mục khái niệm Forex.

Bước tiếp theo của bạn

1. Tính chính xác khối lượng lệnh theo quy tắc một phần trăm. Mở một bảng tính, nhập số dư tài khoản, xác định một phần trăm là mức lỗ tối đa chấp nhận được, rồi chia con số đó cho số pip đến điểm cắt lỗ nhân với giá trị pip. So sánh với những gì bạn thực sự đang giao dịch; nếu vượt giới hạn, hãy giảm lot ngay ở lệnh tiếp theo — không phải ở một giao dịch "trong tương lai" nào đó.
2. Đặt lệnh cắt lỗ cứng trên nền tảng cho mỗi giao dịch bạn mở. Nhập lệnh ngay trong cửa sổ đặt lệnh khi mở vị thế, tại mức giá mà thiết lập kỹ thuật bị vô hiệu hóa về mặt cấu trúc. Từ bỏ hoàn toàn lệnh cắt lỗ trong đầu, dù bạn tự tin đến đâu về một thiết lập — lệnh cắt lỗ trong đầu không phải là quy tắc, đó là hy vọng khoác chiếc áo của quy tắc.
3. Xác định ngưỡng sụt giảm vốn tối đa bằng văn bản và đặt ở nơi bạn luôn thấy. Chọn một con số cụ thể — tôi gợi ý 20 phần trăm từ đỉnh vốn gần nhất — mà khi đạt đến đó bạn vô điều kiện đóng nền tảng trong một tuần, kiểm tra 20 giao dịch gần nhất trong nhật ký, và chỉ quay lại với những kết luận được viết ra rõ ràng.
4. Kiểm tra mức độ tương quan giữa các vị thế đang mở của bạn vào cuối tuần này. Liệt kê mọi lệnh đang mở và đánh giá thành thật xem có bao nhiêu vị thế thực sự không tương quan với nhau. Ba vị thế mua trên các cặp đô la là một cược duy nhất, không phải ba — và một biến động bất ngờ trong chỉ số DXY có thể đóng tất cả chúng theo cùng một chiều, nhân đôi khoản lỗ của bạn thay vì đa dạng hóa nó.