Theo dõi ngân hàng trung ương cùng nhau — Fed, ECB và Bank of Japan

Vào mùa hè năm 2022, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) liên tục nâng lãi suất với tốc độ chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ, trong khi Bank of Japan vẫn giữ lãi suất ngay dưới mức không. Sự bất đồng đó đã đẩy USD/JPY từ vùng 115 lên gần 150 chỉ trong hơn một năm. Đây là cốt lõi của việc theo dõi các ngân hàng trung ương như một hệ thống: không phải từng quyết định riêng lẻ, mà là khoảng cách mở rộng giữa hai ngân hàng đi ngược chiều nhau.

Vì sao phân kỳ chính sách tiền tệ lại dịch chuyển tỷ giá?

Trong trung hạn, tỷ giá hối đoái được dẫn dắt chủ yếu bởi con đường chính sách tiền tệ tương đối của hai quốc gia — chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền và quan trọng hơn, là sự thay đổi kỳ vọng về chênh lệch đó. Một quyết định lãi suất đơn lẻ chỉ là một điểm trên con đường ấy. Điều quan trọng là hướng đi: ngân hàng đó đang tăng, giữ nguyên hay cắt giảm lãi suất, và điều đó trông như thế nào khi so sánh với ngân hàng kia trong cặp tiền tệ.

Khi một ngân hàng trung ương thắt chặt chính sách trong khi ngân hàng kia nới lỏng, chúng ta gọi đó là phân kỳ chính sách tiền tệ. Dòng vốn chảy về nơi đồng tiền có lãi suất cao hơn, vì vậy đồng tiền của ngân hàng đang tăng lãi suất thường tăng giá so với đồng tiền của ngân hàng đang cắt giảm — trong điều kiện các yếu tố khác không đổi. Cơ chế tương tự cũng là nền tảng của phân tích cơ bản trong giao dịch ngoại hối, đặc biệt là giao dịch chênh lệch lãi suất (carry trade) — trong đó nhà đầu tư vay bằng đồng tiền có lãi suất thấp để đầu tư vào đồng tiền có lãi suất cao hơn và thu phần chênh lệch.

Từ khóa ở đây là "kỳ vọng". Thị trường không chờ đến quyết định thực tế — nó định giá trước thông qua hợp đồng tương lai lãi suất. Do đó, một cặp tiền tệ phản ứng không phải với việc ngân hàng vừa tăng lãi suất, mà với việc ngân hàng phát tín hiệu tốc độ thay đổi nhanh hơn hoặc chậm hơn dự kiến. Sự phân kỳ chỉ mới manh nha trong ngôn từ của các nhà hoạch định chính sách đã có thể dịch chuyển tỷ giá từ lâu trước khi đợt tăng lãi suất đầu tiên thực sự xảy ra.

Những ngân hàng trung ương nào thực sự quan trọng?

Một số ít ngân hàng trung ương quản lý các đồng tiền chính, và lịch họp của họ đủ để bao quát phần lớn thị trường. Bốn ngân hàng chiếm vị trí cốt lõi; hai ngân hàng còn lại bổ sung các cặp tiền quan trọng:

• Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) — chịu trách nhiệm về đô-la Mỹ, đồng tiền quan trọng nhất thế giới. Quyết định của Fed là điểm tham chiếu cho tất cả các ngân hàng còn lại, vì đô-la xuất hiện ở một bên của hầu hết các giao dịch trên thị trường ngoại hối toàn cầu.
• Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) — điều hành chính sách tiền tệ cho đồng euro, đồng tiền có thanh khoản cao thứ hai. EUR/USD là cuộc đối đầu trực tiếp giữa Fed và ECB, đồng thời là cặp tiền được giao dịch nhiều nhất trên thị trường.
• Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (Bank of Japan / BoJ) — trong nhiều năm là ngân hàng lớn duy nhất duy trì lãi suất dưới mức không, khiến đồng yen trở thành đồng tiền tài trợ ưa thích trong giao dịch chênh lệch lãi suất.
• Ngân hàng Anh (Bank of England / BoE) — chịu trách nhiệm về bảng Anh, với các quyết định dẫn dắt GBP/USD và EUR/GBP.
• Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (SNB) và Ngân hàng Canada (BoC) — ngân hàng đầu tiên đứng sau đồng franc, một đồng tiền trú ẩn an toàn; ngân hàng thứ hai đứng sau đô-la Canada, có mối liên hệ chặt chẽ với giá dầu. Cả hai đều quan trọng đối với các cặp tiền phụ và giúp đọc tâm lý chung của thị trường.

Mỗi ngân hàng trong số này quyết định lãi suất theo lịch công bố trước, khoảng tám lần mỗi năm, và mỗi quyết định đi kèm với một thông cáo và định kỳ là các dự báo kinh tế. Đây là bộ thông tin đủ để hiểu các xu hướng trên các cặp tiền chính xuất phát từ đâu.

"Nhà đầu tư không ngừng tìm kiếm đồng tiền mang lại lợi suất cao nhất — dòng vốn chảy về những thị trường có lãi suất cao hơn, và chính những dòng chảy đó tạo ra các xu hướng tỷ giá dài hạn." — Kathy Lien, Day Trading and Swing Trading the Currency Market, Wiley, 2016.

Chênh lệch lãi suất trở thành xu hướng như thế nào?

Cách đơn giản nhất để nhìn thấy phân kỳ là đặt hai ngân hàng trong cùng một cặp tiền cạnh nhau và hỏi mỗi ngân hàng đang đi theo hướng nào. Điều quan trọng không phải là mức lãi suất, mà là khoảng cách giữa chúng — và liệu khoảng cách đó đang mở rộng hay thu hẹp.

Hãy lấy ví dụ đô-la và euro. Nếu Fed đang tăng lãi suất trong khi ECB vẫn giữ nguyên, chênh lệch lãi suất mở rộng theo hướng có lợi cho đô-la và EUR/USD có xu hướng giảm. Khi vai trò đảo chiều — ECB bắt đầu theo đuổi tăng lãi suất trong khi Fed bắt đầu nghĩ đến việc cắt giảm — khoảng cách thu hẹp và cặp tiền thường tăng. Cùng logic đó áp dụng cho USD/JPY: chừng nào Fed còn thắt chặt và Bank of Japan vẫn giữ lãi suất thấp, đô-la tiếp tục tăng giá so với yen. Xu hướng mạnh nhất và bền bỉ nhất sinh ra ở nơi hai ngân hàng đi ngược chiều nhau — vì lúc đó khoảng cách không chỉ lớn mà còn tiếp tục tăng.

Một lưu ý đáng ghi nhớ: chênh lệch lãi suất là luồng gió đuôi mạnh, nhưng không phải yếu tố duy nhất. Trong những thời điểm thị trường hoảng loạn, dòng vốn chạy vào các đồng tiền trú ẩn an toàn — đô-la, franc và yen — bất chấp chênh lệch lãi suất. Vì vậy, bức tranh từ các ngân hàng trung ương là điểm khởi đầu cho góc nhìn trung hạn, không phải là sự bảo đảm về hướng đi cho phiên giao dịch tiếp theo. Để hiểu bối cảnh rộng hơn, bạn có thể tìm hiểu thêm về các chiến lược giao dịch kết hợp phân tích ngân hàng trung ương với các tín hiệu khác.

Những hiểu lầm phổ biến nhất

Hiểu lầm đầu tiên và phổ biến nhất: tin rằng mức lãi suất là thứ quan trọng. Thực ra thị trường đã định giá mức hiện tại từ lâu rồi. Động lực đến từ sự thay đổi kỳ vọng về con đường phía trước, và sự thay đổi đó được thúc đẩy bởi thông cáo, dự báo và giọng điệu của họp báo — không phải con số lãi suất bản thân nó.

Hiểu lầm thứ hai là xem xét từng ngân hàng một cách riêng lẻ. Một cặp tiền tệ luôn là sự khác biệt giữa hai chính sách, vì vậy một Fed ôn hòa (dovish) có thể củng cố đồng euro ngay cả khi ECB không thay đổi gì — vì một bên của phương trình đã dịch chuyển. Chỉ nhìn vào một phía của cặp tiền dẫn đến những kết luận sai lầm.

Hiểu lầm thứ ba: nhầm lẫn phản ứng từng phút với xu hướng dài hạn. Ngay sau khi thông cáo ra đời, spread mở rộng và tỷ giá có thể biến động cả hai chiều trước khi ổn định theo một hướng. Tác động thực sự của phân kỳ chính sách thể hiện rõ trong nhiều tuần và nhiều tháng, không phải trong vài giây đầu tiên sau khi thông tin được công bố. Muốn theo dõi thị trường hiệu quả, bạn cũng nên nắm rõ quản lý rủi ro trước khi đặt lệnh dựa trên sự kiện ngân hàng trung ương.

Lưu ý dành cho bạn đọc tại Việt Nam: Giao dịch ngoại hối/CFD bán lẻ thông qua các nhà môi giới (broker) nước ngoài không được cấp phép cho nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Giao dịch qua broker nước ngoài không có giấy phép của NHNN tiềm ẩn rủi ro pháp lý và tài chính đáng kể. Bài viết này mang tính giáo dục thuần túy và không phải lời khuyên đầu tư.

Ba bước thực hành ngay tuần này

1. Lập bảng theo dõi ngân hàng trung ương đơn giản. Mở một bảng tính và ghi bốn ngân hàng chính — Fed, ECB, Bank of Japan và Bank of England — vào các hàng, với ba cột thông tin: lãi suất hiện hành, hướng chính sách (đang tăng, giữ nguyên hay cắt giảm) và ngày họp tiếp theo. Việc này chỉ mất khoảng mười lăm phút nhưng cho bạn toàn cảnh hệ thống trên một trang duy nhất. Cập nhật bảng sau mỗi vòng họp, khoảng sáu tuần một lần.
2. Xác định cặp ngân hàng đang phân kỳ. Nhìn vào bảng và tìm hai ngân hàng đang đi ngược chiều nhau — một đang thắt chặt, ngân hàng kia đang nới lỏng. Cặp tiền tệ được tạo thành từ hai đồng tiền đó thường là nơi xu hướng đang diễn ra. Theo dõi cặp tiền đó kỹ hơn phần còn lại của thị trường và kiểm tra xem chênh lệch lãi suất đang mở rộng hay đang thu hẹp theo thời gian.
3. Đưa ngày họp vào lịch giao dịch của bạn. Chuyển các ngày quyết định tiếp theo của bốn ngân hàng chính vào lịch giao dịch và đặt nhắc nhở trước một ngày, để không có cuộc họp nào bắt bạn bất ngờ. Nhớ rằng chính sách ngân hàng trung ương chỉ là một yếu tố trong bức tranh phân tích cơ bản tổng thể — dù là yếu tố có tác động lớn nhất trong trung hạn — và cần kết hợp với quản lý vốn thận trọng.