ISM İmalat PMI 54 çıktı diye üretimin yüzde 4 büyüdüğünü söyleyemezsiniz. Endeks, anket yanıtlarının yönünü özetler; fiziksel üretim toplamını ölçmez. Önce hangi alt endeksi, hangi düzeltmeyle ve hangi karşılaştırmaya göre okuduğunuzu belirleyin. Ardından dolar yorumuna geçin.

ISM İmalat PMI neyi ölçer?

ISM’in aylık ABD imalat anketi, satın alma ve tedarik yöneticilerinin kendi işletmelerindeki değişim yönünü bildirir. İmalat PMI beş eşit ağırlıklı bileşeni birleştirir. İmalat dışındaki hizmet raporu ayrı bir ölçüdür; iki başlık endeksini basitçe ortalamak ABD’nin toplam PMI’sını veya GSYH büyümesini vermez.

Ham yayılım endeksi, artış bildirenlerin yüzdesi + değişmedi diyenlerin yüzdesinin yarısıdır. Kaynak hayalî ankette yüzde 24 artış, yüzde 60 aynı, yüzde 16 azalış varsa 24 + 0,5 × 60 = 54 elde edilir. Bu ne firmaların yüzde 54’ünün büyüdüğü ne de toplam üretimin yüzde 4 arttığı anlamına gelir. Tedarikçi teslim sürelerinde yön farklıdır: daha yavaş teslimatlar endeksi yukarı taşır.

Aynı 50 değeri çok farklı yanıt dağılımlarından çıkabilir: yüzde 1 artış, 98 aynı, 1 azalış da; yüzde 40 artış, 20 aynı, 40 azalış da 50 verir. İlk dağılımda değişmeyenler, ikincide karşıt hareketler baskındır. Bu yüzden sadece başlık seviyesinden bütün firmaların durumunu çıkaramazsınız.

Aynı ham DI, zıt toplam üretim değişimleri

Kaynak iki hayalî örneğin her biri başlangıçta 100 firma × 100 birim = 10.000 birim üretir. Firmalar eşit büyüklüktedir; ücret, fiyat ve mevsim düzeltmesi yoktur. Bu yalnız Production bileşeninin ham yön endeksidir.

Yayılım endeksi ile üretim miktarı farklıdırİki örnek de her biri 100 birim üreten 100 firmayla, toplam 10.000 birimle başlar. A’da 50 firma yüzde 1 artırır, 50 firma yüzde 50 azaltır: 7.550. B’de yüzde 100 artış ve yüzde 1 azalış toplam 14.950 verir. İkisinde de ham DI 50.DI = 50, ÜRETİM TOPLAMLARI FARKLIHer örnek: 50 firma artırır, 50 azaltırA: +%1 / −%50B: +%100 / −%15.050 + 2.50010.000 + 4.9507.55014.950Miktar: −%24,5Miktar: +%49,5Referans: değişim öncesi 10.000 birimDI: %50 “artış” + ½ × %0 “aynı” = 50
A’da artıran 50 firma 101’er birim, azaltanlar 50’şer birim üretir: 5.050 + 2.500 = 7.550, toplam −%24,5. B’de 200’er ve 99’ar birim: 10.000 + 4.950 = 14.950, toplam +%49,5. Her ikisinde artış bildiren payı %50 olduğundan ham DI 50’dir; diğer dört bileşen ve gerekli düzeltmeler olmadan başlık PMI hesaplanmaz.

50 eşiği neden yüzde büyüme değildir?

50 üzeri imalat faaliyetindeki yaygın genişleme, altı daralma yönünde okunur. Bu sektör eşiği, her firmanın aynı yönde hareket ettiğini veya bütün ekonominin resesyonda olduğunu kanıtlamaz. 54’ten 51’e düşüş, endekste 3 puan azalıştır; “üretim büyümesi yüzde 3 düştü” değildir. 50 açıklanan ve 48 beklenen sonuç ise beklentiye göre +2 puandır; başlık hâlâ sektör eşiğindedir.

Okumaİlk soruKaçınılacak sonuç
55 üzeriHangi bileşenler destekliyor?Fed kesin faiz artırır.
50–55Sipariş, üretim ve fiyat yönleri aynı mı?Her firma büyüyor.
50Yanıt dağılımı ve bileşen ayrışması ne?Herkesin üretimi değişmedi.
45–50Sektör eşiği ile önceki değer nasıl ayrılıyor?Ekonomi kesin resesyonda.
45 altıDaralma ne kadar yaygın ve kalıcı?USD için tek yönlü emir.

Teslimatın yavaşlaması talep artışından da arz kesintisinden de kaynaklanabilir. Bu nedenle her alt endekste “yüksek daha iyidir” kuralı kullanmayın. ISM’in başka serilerle tarihli istatistiksel ilişkileri, yeni bir gözlem için kesin büyüme veya resesyon hükmü değildir.

Beş bileşen, ayrı fiyat endeksi ve stoklar

Başlık için New Orders, Production, Employment, Supplier Deliveries ve Inventories eşit, yüzde 20 ağırlıktadır. İlgili mevsim düzeltmeleri uygulanmış değerler kullanılmalıdır; bütün ham DI’ları doğrudan ortalamayın. Kaynak tamamen öğretici düzeltme örneğinde ham 54, atanmış 1,020 faktörüne bölünür: yaklaşık 52,941, bir ondalıkla 52,9. Bu gerçek yayımdan alınmış faktör veya bütün serilere uygulanacak yöntem tarifi değildir.

Ortalama almaya hazır hayalî beş değer 52,9; 51,1; 48; 61; 47 ise toplam 260, başlık 52,0 olur. Katkıları sırasıyla 10,58; 10,22; 9,6; 12,2; 9,4 puandır. Yalnız teslimat endeksi 61’den 51’e dönerse başlık 2 puan düşüp 50,0 olur; diğer talep ölçülerinin hiçbiri değişmemiştir.

New Orders gelecekte kesin üretim değildir; Employment bir çalışan sayısı veya NFP tahmini değildir. Prices ayrı bir endekstir, başlıkta altıncı eşit bileşen olmaz ve CPI enflasyonuna eşit değildir. Inventories, firmaların kendi stokları; Customers’ Inventories ise müşterilerindeki stok düzeyine ilişkin değerlendirmedir. İkisini aynı değişken gibi kaydetmeyin.

Sipariş DI’sı 60, üretim DI’sı 40 ve diğer üçü 50 olunca başlık 50’dir. İlk iki değer yer değiştirirse başlık yine 50 olur; sipariş eksi üretim karşılaştırması +20’den −20’ye geçer. Bu özel karşılaştırma resmî Backlog of Orders endeksi değildir ve doğrudan kaç adet sipariş beklediğini söylemez.

Yeni TRY örneği: sipariş farkı yerine gerçek bakiye hareketi

Ayrı ve tamamen hayalî bir Türkiye üreticisi aynı üründen 100 adet karşılanmamış siparişle başlasın. Ayda 120 yeni sipariş gelsin, 110 adet sipariş teslim edilip kapansın, 30 adet iptal edilsin. Dönem sonu bekleyen miktar 100 + 120 − 110 − 30 = 80 adettir. Yeni siparişler teslim edilenlerden fazla olduğu hâlde bekleyen stok küçülmüştür; iptaller farkı açıklıyor.

Her birimin sabit model fiyatı 50 TRY kabul edilirse başlangıç sipariş tutarı 5.000 TRY, sonu 4.000 TRY olur. Bu gelir, nakit tahsilatı veya kâr değildir; yalnız aynı fiyatla işaretlenmiş sipariş bakiyesidir. Kur, ürün bileşimi, fiyat değişimi ve vergi modelde yoktur. Bu Türkiye veya ISM’in gerçek verisi değildir.

İptaller, aynı sipariş akışının sonucunu tersine çevirirYeni hayalî tek ürün modeli: başlangıç 100, gelen 120, kapanan 110 adet; sabit 50 TRY/birim, maliyet ve kur yok. DI puanları kullanılmıyor.VARSAYIMSAL HESAPLAMAAçılış bakiyesi100 adet · 5.000 TRY30 adet iptal80 adet · 4.000 TRYİptal yok110 adet · 5.500 TRYDeğişmeme sınırı10 adet iptal
İptaller, aynı sipariş akışının sonucunu tersine çevirir. Yeni hayalî tek ürün modeli: başlangıç 100, gelen 120, kapanan 110 adet; sabit 50 TRY/birim, maliyet ve kur yok. DI puanları kullanılmıyor.

Gelen siparişin kapanandan fazla olması, iptaller bilinmeden bekleyen sipariş miktarının arttığını kanıtlamaz.

Küçük ekranda şemayı yatay kaydırabilir veya büyütebilirsiniz. Değerler ve sonuç aşağıdaki metinde de yer alır.

Açılış bakiyesi
100 adet · 5.000 TRY – Başlangıçtaki karşılanmamış sipariş; gelir değil.
30 adet iptal
80 adet · 4.000 TRY – 100 + 120 − 110 − 30; başlangıçtan 20 adet az.
İptal yok
110 adet · 5.500 TRY – Aynı gelen ve kapanan miktar; başlangıçtan 10 adet fazla.
Değişmeme sınırı
10 adet iptal – 100 + 120 − 110 − 10 = 100. Başka değişim varsayılmıyor.

İptal hiç olmasaydı son miktar 110, tutar 5.500 TRY olurdu. İptal tam 10 adetse miktar 100’de kalır; bu modelde 10’un üstü azalış, altı artış verir. Gelen ve kapanan sipariş miktarları aynıyken iptal varsayımı sonucu tersine çevirmiştir. Ancak bunlar adet akışıdır: anketteki New Orders ve Production DI puanlarını bu eşitliğe koyamazsınız. Teslim edilen sipariş de üretim endeksiyle aynı ölçü değildir.

Erken yayımlanmak, geleceği bilmek değildir

ISM kural olarak izleyen ayın ilk iş gününde saat 10.00 ET’de yayımlanır; ocakta ikinci iş günü istisnası ve NYSE kapalı gün koşulu vardır. Somut tarih için yayıncının güncel duyurusunu kontrol edin. America/New_York saatini işlem tarihine göre Europe/Istanbul’a çevirin; yıl boyu sabit “Türkiye saati 17.00” kullanmayın.

Ay başında açıklanması, bütün diğer raporlardan önce geldiği veya ekonomik dönüm noktalarını hatasız öngördüğü anlamına gelmez. BLS Employment Situation aynı gün daha erken açıklanabilir; yayın sırasını ekonomik takvim üzerinden doğrulayın. İmalat anketi ve ülke çapındaki istihdam serilerinin kapsamları farklıdır. Birini diğerinin kesin ön izlemesi yapmayın.

USD tepkisini nasıl karşılaştırmalı okursunuz?

Yeni 52, önceki 51,5, açıklama öncesi atanmış beklenti 50,8 olsun: aylık değişim +0,5, beklenti sürprizi +1,2 puandır. Bu sayılar USD’nin yüzde 1,2 artmasını söylemez. Önceki verinin hangi sürümünü ve beklentinin hangi zaman damgasını kullandığınızı belirtin. Sonradan güncellenmiş konsensüsü olay öncesi bilgi gibi kullanmayın.

Dolar yorumu; faiz beklentileri, diğer veriler, risk iştahı ve karşı para birimine bağlıdır. Fed istihdam ve fiyat istikrarı amaçlarını geniş bilgi kümesiyle değerlendirir; tek PMI seviyesi zorunlu faiz kararı değildir. Türkiye okuyucusu açısından ABD verisi, yerel hizmet yetkisinin veya belirli aracı kurum fiyatının kanıtı da değildir. Açıklama anındaki spread ve gerçekleşme koşulları ayrıca değerlendirilir.

Bir sonraki yayını inceleme listesi

  1. Referans ayı, yayın tarihi, ET ve tarihli İstanbul saatini yazın; ocak ve tatil istisnasını kontrol edin.
  2. Başlık yanında beş bileşeni aynı sürümden kaydedin; Prices ve Customers’ Inventories alanlarını ayrı tutun.
  3. Seviye–50, önceki sürüme değişim ve açıklama öncesi beklenti farkını üç ayrı sütunda hesaplayın.
  4. DI puanı, yanıt yüzdesi, fiziksel adet ve TRY sipariş bakiyesinin birimlerini karıştırmayın. İptal ve açılış bakiyesi yoksa backlog miktarı türetmeyin.
  5. Aynı günkü istihdam ve diğer açıklamaların gerçek yayın sırasını kontrol edin; takvim çalışma planıyla tek başlıktan kesin işlem çıkarma alışkanlığını sınayın.