Tỷ giá chéo — cách tính và khi nào cần dùng

Tỷ giá chéo (cross rate) là tỷ giá hối đoái giữa hai đồng tiền mà không có sự tham gia của đô la Mỹ — chẳng hạn EUR/JPY, GBP/CHF hay AUD/NZD. Dù tên gọi nghe có vẻ chuyên biệt, các cặp tỷ giá chéo chiếm phần lớn số lượng cặp tiền được niêm yết hiện nay, nhiều hơn hẳn so với các cặp tiền chính liên quan đến đô la. Mỗi tỷ giá chéo đều được tính từ hai cặp tiền gốc gắn với USD — bằng cách nhân hoặc chia tùy theo cách sắp xếp của từng cặp. Bài viết này sẽ giải thích cách tính cụ thể, lý do tại sao một nhà giao dịch bán lẻ cần nắm vững khái niệm này, và những điều mà phép tính đó không thể cho bạn biết trong thực tế.

Tỷ giá chéo thực sự là gì?

Tỷ giá chéo là giá của một đồng tiền được thể hiện bằng một đồng tiền khác, khi không có đồng nào trong số đó là đô la Mỹ. Theo tiêu chí này, các cặp như EUR/JPY, GBP/CHF, AUD/NZD và EUR/GBP đều là tỷ giá chéo, trong khi EUR/USD, USD/JPY và GBP/USD vẫn thuộc nhóm cặp tiền chính (major). Lịch sử cho thấy mọi tỷ giá trên thế giới đều từng được niêm yết qua đô la, bởi đô la là đồng tiền dự trữ của thị trường liên ngân hàng. Theo Khảo sát Ba Năm của BIS năm 2022, đô la vẫn tham gia vào khoảng 88% tổng doanh thu hàng ngày 7,5 nghìn tỷ đô la trên thị trường ngoại hối.

Hệ quả thực tế là ngay cả khi nhà môi giới (broker) của bạn hiển thị giá EUR/JPY trực tiếp, thì trên thị trường liên ngân hàng, mức giá đó vẫn được xây dựng từ hai giao dịch — EUR/USD và USD/JPY — ghép lại thành một báo giá. Đó là lý do tại sao spread (chênh lệch giá) trên một tỷ giá chéo như EUR/JPY thường rộng hơn tổng hai spread của hai cặp tiền chính cơ sở: nhà tạo lập thị trường (market maker) phải bù đắp chi phí cho cả hai giao dịch thành phần cộng với rủi ro thanh khoản trên chính cặp chéo đó.

Trường hợp nhân

Tình huống đơn giản hơn là khi đô la xuất hiện một lần ở vị trí đồng tiền cơ sở (base) và một lần ở vị trí đồng tiền yết giá (quote) — khi đó đô la sẽ tự triệt tiêu nhau ở giữa tích số. Ví dụ kinh điển là EUR/JPY. Với EUR/USD = 1.0850 và USD/JPY = 150.00, tỷ giá chéo bằng EUR/USD nhân USD/JPY, tức 1.0850 nhân 150.00, cho kết quả 162.75. Đây là điểm giữa lý thuyết của EUR/JPY mà nhà tạo lập thị trường sẽ dựa vào để đưa ra báo giá thực tế.

Công thức tương tự áp dụng cho phần lớn các cặp chéo với yên. GBP/JPY với GBP/USD = 1.2700 và USD/JPY = 150.00 cho kết quả 190.50. AUD/JPY với AUD/USD = 0.6500 cho kết quả 97.50. EUR/CHF, với USD/CHF = 0.9000, bằng 1.0850 nhân 0.9000, tức 0.9765. Quy tắc ghi nhớ ngắn gọn: đô la một lần là cơ sở, một lần là yết giá — nhân.

Trường hợp chia

Trường hợp thứ hai áp dụng cho các cặp tiền mà cả hai đồng tiền đều đứng cùng phía với đô la. EUR/USD và GBP/USD là ví dụ điển hình: cả hai đều có đô la làm đồng tiền yết giá. Để tính EUR/GBP, bạn chia EUR/USD cho GBP/USD. Với EUR/USD = 1.0850 và GBP/USD = 1.2700, EUR/GBP bằng 1.0850 chia cho 1.2700, cho kết quả 0.8543.

AUD/NZD hoạt động theo cách tương tự: AUD/USD = 0.6500 chia cho NZD/USD = 0.6000 cho kết quả 1.0833. Quy tắc ghi nhớ tương ứng — đô la xuất hiện hai lần ở cùng vị trí, chia. Ở dạng tổng quát, với bất kỳ cặp A/B nào, tỷ giá chéo bằng A/USD nhân USD/B; nếu bạn chỉ có B/USD, thì USD/B đơn giản là 1 chia cho B/USD, đó là lý do trường hợp thứ hai trở thành phép chia. Để áp dụng các công thức này không bị nhầm, bạn cần nắm rõ khái niệm đồng tiền cơ sở và đồng tiền yết giá trong từng ký hiệu.

Bốn ứng dụng thực tế cho nhà giao dịch bán lẻ

Thứ nhất là tương quan. Khi bạn nhận ra EUR/JPY được cấu thành từ EUR/USD và USD/JPY, mọi biến động của EUR/JPY đều là sự kết hợp của hai câu chuyện độc lập — sức mạnh của euro và sức mạnh của yên. Có những phiên giao dịch EUR/USD tăng 50 pip, USD/JPY tăng 50 pip, và EUR/JPY bứt phá mạnh. Nhưng cũng có những phiên euro mạnh hơn trong khi đô la mạnh hơn so với yên một khoảng lớn hơn, khiến EUR/JPY gần như không nhúc nhích. Nếu không có trực giác này, bạn dễ xây dựng luận điểm "euro tăng giá" xung quanh một giao dịch thực ra đòi hỏi cả quan điểm về yên mạnh lên.

Thứ hai là tránh phơi nhiễm kép (double exposure). Một nhà giao dịch mua EUR/USD và đồng thời mua USD/JPY với cùng một khối lượng danh nghĩa, thực chất đang nắm giữ một vị thế mua EUR/JPY (đô la sẽ triệt tiêu nhau). Nếu không hiểu phép tính tỷ giá chéo, điều này trông giống như hai giao dịch độc lập. Trên thực tế, đây là một rủi ro lớn hơn trên một cặp chéo mà bạn chưa bao giờ chủ động lựa chọn — lỗi cổ điển của người mới bắt đầu, thường gặp trong thư từ bạn đọc tại MyBank.pl.

Thứ ba là kiểm tra giá của broker. Nếu broker của bạn hiển thị EUR/JPY ở mức 162.80 trong khi EUR/USD và USD/JPY từ cùng phút đó ngụ ý mức 162.75, thì broker đang lấy thêm năm pip trên mức giữa. Spread thực tế trên tỷ giá chéo bằng báo giá của broker trừ đi điểm giữa của hai cặp tiền chính. Cơ chế chi tiết hơn về cách các bàn giao dịch liên ngân hàng xây dựng báo giá chéo được giải thích tại trang cơ bản về Forex của ForexMechanics.

Thứ tư là chọn công cụ phù hợp với luận điểm vĩ mô. Nếu bạn kỳ vọng euro tăng so với yên, bạn có hai hướng — một giao dịch EUR/JPY, hoặc hai giao dịch (mua EUR/USD cộng với mua USD/JPY). Hướng thứ hai phải trả hai spread nhưng linh hoạt hơn. Hướng thứ nhất rẻ hơn nhưng gắn chặt luận điểm vào một vị thế duy nhất. Lựa chọn phụ thuộc vào mức độ tự tin của bạn về cả hai vế cùng một lúc.

Biến động của tỷ giá chéo — sự khác biệt rất lớn

Một sai lầm phổ biến là cho rằng tất cả các tỷ giá chéo đều có cùng mức biến động. Các con số phản bác điều đó. EUR/CHF trong các giai đoạn biến động thấp có ATR ngày khoảng 30 pip — một trong những công cụ ổn định nhất thị trường, một phần vì SNB (Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ) đã lịch sử kiềm chế biến động. GBP/JPY ở thái cực ngược lại với ATR từ 150 đến 200 pip một ngày. EUR/JPY nằm ở khoảng giữa, khoảng 100 đến 120 pip. AUD/NZD là tỷ giá chéo carry-neutral kinh điển với khoảng 60 pip.

Hệ quả là cùng một mức cắt lỗ (stop loss) sẽ cho xác suất tồn tại rất khác nhau. Một stop 30 pip trên EUR/CHF bằng cả ATR của một ngày, nên rủi ro bị thoát lệnh do biến động ngẫu nhiên rất cao. Stop tương tự trên GBP/JPY chỉ là một phần nhỏ của một biến động bình thường và có thể bị chạm trong vòng mười phút mà cấu trúc thị trường không hề thay đổi. Hãy đối chiếu biến động của từng tỷ giá chéo với thời hạn giao dịch và mức stop của bạn.

"Hầu hết tỷ giá chéo được xây dựng trên thị trường liên ngân hàng từ hai giao dịch cơ sở bằng đô la Mỹ. Ở phía bán lẻ, người dùng chỉ thấy một mã lệnh duy nhất, nhưng spread mà khách hàng trả luôn phản ánh chi phí của cả hai giao dịch thành phần." — John Williams, Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, 2023

Kinh doanh chênh lệch tỷ giá ba chiều — lý do nhà giao dịch bán lẻ không có lợi thế

Về lý thuyết có tồn tại kinh doanh chênh lệch tỷ giá ba chiều (triangular arbitrage). Nếu EUR/JPY lý thuyết từ hai cặp tiền chính là 162.75 trong khi broker niêm yết 162.80, về nguyên tắc bạn có thể bán EUR/JPY tại broker và mua EUR/JPY tổng hợp qua EUR/USD và USD/JPY — chênh lệch năm pip nhân với khối lượng danh nghĩa. Trên một vị thế 100 000 euro, đó là khoảng 50 đô la lợi nhuận không rủi ro về lý thuyết.

Trong thực tế, thao tác này nằm ngoài tầm với của nhà giao dịch bán lẻ. Các chênh lệch giá biến mất trong mili giây vì các bot HFT (giao dịch tần suất cao) quét thị trường liên tục. Spread bán lẻ thường ở mức hai đến ba pip trên cặp chéo và một đến một pip rưỡi trên mỗi cặp tiền chính, do đó tổng chi phí ba giao dịch vượt quá lợi nhuận tiềm năng. Ngoài ra, broker thường có cơ chế chống kinh doanh chênh lệch (trượt giá — slippage, tái yết giá — requote) càng bào mòn thêm biên lợi nhuận lý thuyết đó.

Đối với nhà giao dịch bán lẻ, giá trị thực nằm ở việc đọc các sai lệch như tín hiệu vĩ mô. Khi EUR/CHF lệch khỏi tỷ giá chéo lý thuyết hơn 10 đến 15 pip, hầu như luôn có nguyên nhân là can thiệp của ngân hàng trung ương hoặc cú sốc thanh khoản — như tháng 1 năm 2015, khi SNB dỡ bỏ sàn EUR/CHF và cặp tiền này sụt từ 1.20 xuống 0.85 chỉ trong vài phút.

Những lỗi phổ biến nhất khi tính tỷ giá chéo

1. Nhầm chiều "nhân hay chia". Đô la một lần là cơ sở, một lần là yết giá — nhân; đô la hai lần cùng vị trí — chia. EUR/JPY phải ra khoảng 160, không phải 0.01.
2. Dùng báo giá từ các thời điểm khác nhau. EUR/USD lúc 12:00 và USD/JPY lúc 14:00 (giờ Việt Nam / ICT) cho ra EUR/JPY lý thuyết không khớp với bất kỳ khoảnh khắc thực nào trên thị trường. Hãy dùng giá từ cùng một phút.
3. Nhầm điểm giữa với báo giá thực tế của broker. Tỷ giá chéo lý thuyết là điểm giữa giữa bid và ask. Báo giá bid hoặc ask thực tế của broker cách điểm giữa một nửa spread.
4. Cho rằng tỷ giá chéo biến động bằng trung bình của hai cặp cơ sở. Có những phiên EUR/USD tăng, USD/JPY tăng nhưng EUR/JPY gần như không biến động, vì một quỹ đang phòng ngừa rủi ro trực tiếp trên cặp chéo. Tỷ giá chéo có động lực thanh khoản riêng của nó.
5. Tính tỷ giá chéo cho các cặp kỳ lạ mà không kiểm tra broker có cung cấp không. EUR/CHF có mặt trên mọi nền tảng; EUR/CZK thì không phải vậy; TRY/ZAR gần như không có ở đâu ngoài các bàn giao dịch chuyên biệt. Thiếu báo giá đồng nghĩa với spread cực rộng.

Bước tiếp theo khi bạn bắt đầu giao dịch tỷ giá chéo

1. Hiểu hai câu chuyện đằng sau mỗi tỷ giá chéo. Trước khi vào lệnh EUR/JPY, hãy kiểm tra luận điểm về euro (ECB, PMI, HICP) và luận điểm về yên (BoJ, CPI Nhật Bản). Một giao dịch trên tỷ giá chéo là tổng của hai quan điểm — nếu chỉ một vế phù hợp, hãy chọn cặp tiền chính tương ứng thay thế.
2. Tính tỷ giá chéo lý thuyết và so sánh với spread của broker. Nhân EUR/USD với USD/JPY rồi so sánh với báo giá EUR/JPY. Khoảng cách giữa điểm giữa và giá ask của broker chính là chi phí vào lệnh thực tế của bạn. Nắm rõ các nguyên tắc quản lý rủi ro để đánh giá xem chi phí đó có hợp lý với tiềm năng lợi nhuận không.
3. Đặt stop theo biến động của từng tỷ giá chéo cụ thể. EUR/CHF cần mức stop khác hoàn toàn so với GBP/JPY. Kiểm tra ATR 14 ngày gần nhất và đặt stop sao cho không bị bật ra bởi nhiễu thị trường thông thường — ít nhất một phần ba ATR, không hơn một nửa. Phương pháp đặt stop và xác định điểm vô hiệu được trình bày chi tiết tại trang quản lý rủi ro của ForexMechanics.
4. Không thử kinh doanh chênh lệch tỷ giá ba chiều. Các bot HFT nhanh hơn bạn sáu bậc độ lớn. Hãy dùng sai lệch tỷ giá chéo như tín hiệu vĩ mô, không phải lời mời giao dịch chênh lệch.
5. Kiểm tra broker của bạn thực sự cung cấp những cặp chéo nào. Bảng thông số công cụ phải liệt kê từng tỷ giá chéo với spread điển hình (không phải tối thiểu). Nếu broker không công bố spread trung bình của EUR/JPY hay GBP/JPY trong tháng qua, đó là dấu hiệu đáng ngờ. Lưu ý quan trọng: tại Việt Nam, giao dịch ngoại hối/CFD bán lẻ qua broker nước ngoài không được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cấp phép cho nhà đầu tư cá nhân. Giao dịch qua broker nước ngoài không có giấy phép của NHNN tiềm ẩn rủi ro pháp lý và tài chính đáng kể.