Tiền tệ cơ sở và tiền tệ định giá — bạn thực sự mua đồng nào?

Ngày đầu tiên dùng tài khoản demo, Minh nhấn lệnh mua trên EUR/USD rồi đứng ngẩn người một lúc: mình vừa mua euro hay đô la Mỹ vậy? Câu hỏi tưởng đơn giản ấy khiến phân nửa người mới bị vấp, vì toàn bộ cơ chế của thị trường ngoại hối đều xoay quanh một phân biệt cơ bản: trong mỗi cặp tiền tệ, một đồng tiền là tiền tệ cơ sở và đồng còn lại là tiền tệ định giá. Nắm được điều đó, bạn lập tức biết mình đang mua gì, pip được tính ở đâu và lợi nhuận vào tài khoản như thế nào. Nhầm thứ tự, bạn đọc ngược toàn bộ giá. Dưới đây tôi giải thích một lần cho rõ, bằng số liệu cụ thể.

Tiền tệ cơ sở và tiền tệ định giá — định nghĩa trong một câu

Trong ký hiệu một cặp tiền tệ, đồng tiền đứng trước là tiền tệ cơ sở (base currency), đồng đứng sau là tiền tệ định giá (quote currency), còn gọi là đồng tiền đối ứng. Trong EUR/USD, euro là tiền tệ cơ sở và đô la Mỹ là tiền tệ định giá. Tiền tệ cơ sở là đồng bạn mua hoặc bán đúng một đơn vị; tiền tệ định giá là đồng mà giá được biểu thị theo. Phân biệt này không phải lý thuyết sách vở — nó quyết định chiều giao dịch của bạn, cách tính pip và đồng tiền kết quả lợi/lỗ hạch toán vào tài khoản. Nếu bạn muốn hiểu thị trường ngoại hối từ nền tảng, hãy bắt đầu từ mục Căn bản Forex rồi quay lại đây tìm hiểu chi tiết.

Giá của một cặp tiền chỉ nói một điều: bao nhiêu tiền định giá đổi một đơn vị cơ sở

Tỷ giá hối đoái không phải con số trừu tượng — đó đơn giản là giá của tiền tệ cơ sở, tính bằng tiền tệ định giá. EUR/USD ở mức 1.0850 nghĩa là một euro có giá 1.0850 đô la. Khi tỷ giá tăng lên 1.0900, euro đắt hơn — bạn phải trả nhiều đô la hơn để mua một euro. Khi tụt xuống 1.0800, euro rẻ hơn. Mọi con số khác bạn thấy trên nền tảng giao dịch đều là sự mở rộng của mối quan hệ duy nhất đó.

Lấy ví dụ đối chiếu: USD/JPY ở mức 156.20. Ở đây đô la là tiền tệ cơ sở còn yên Nhật là tiền tệ định giá, nghĩa là: một đô la có giá 156.20 yên. Đó là lý do cặp yên hiển thị con số ở thang hoàn toàn khác so với EUR/USD — yên có giá trị đơn vị nhỏ hơn đô la rất nhiều, nên phải cần tới hơn một trăm năm mươi sáu yên để mua một đô la. Con số trông khác, nhưng nguyên tắc hoàn toàn giống nhau: bạn luôn nhìn xem cần bao nhiêu tiền tệ định giá để đổi lấy một đơn vị tiền tệ cơ sở.

"Trong mỗi tỷ giá, đồng tiền đứng đầu là tiền tệ cơ sở, đồng tiền đứng sau là tiền tệ định giá. Tỷ giá cho bạn biết cần bao nhiêu tiền tệ định giá để mua một đơn vị tiền tệ cơ sở." — Kathleen Brooks, Brian Dolan, 2015

Bạn thực sự mua gì khi nhấn lệnh mua hoặc bán

Khi bạn nhấn mua (BUY) trên EUR/USD, bạn mua tiền tệ cơ sở và thanh toán bằng tiền tệ định giá — nghĩa là bạn mua euro bằng đô la. Bạn có lãi khi euro tăng giá so với đô la, và thua lỗ khi euro yếu đi. Bán (SELL) đảo ngược cấu trúc: bạn bán euro lấy đô la và đặt cược vào tỷ giá giảm. Cơ chế này giống hệt đổi tiền tại quầy ngân hàng — mua euro bạn đưa tiền nội tệ của mình; điểm khác biệt duy nhất là tại nhà môi giới (broker) bán lẻ, bạn không nhận tiền mặt vật lý mà nhận mức độ phơi nhiễm kinh tế trước biến động giá.

Từ đó rút ra quy tắc thực hành tôi luôn nhắc người mới: hãy nhìn vào tiền tệ cơ sở trước tiên, vì đó là đối tượng của giao dịch. "Tôi mua EUR/USD" có nghĩa là "Tôi đặt cược vào euro". "Tôi bán USD/JPY" có nghĩa là "Tôi đặt cược ngược chiều đô la, ủng hộ yên". Chiều của vị thế mua hay vị thế bán luôn được đọc qua tiền tệ cơ sở, không bao giờ qua tiền tệ định giá.

Pip được tính bằng tiền tệ định giá — vì vậy số chữ số thập phân khác nhau

Biến động giá tối thiểu chuẩn, tức là pip, luôn được tính bằng tiền tệ định giá. Với phần lớn các cặp, một pip là chữ số thập phân thứ tư, tức 0.0001 — đó là lý do EUR/USD hiển thị bốn chữ số thập phân và nhiều nền tảng bổ sung chữ số thứ năm (gọi là point hoặc pipette) để tăng độ chính xác. Cặp yên là ngoại lệ chính xác vì yên có giá trị đơn vị nhỏ hơn: ở đây một pip là chữ số thập phân thứ hai, tức 0.01, nên USD/JPY hiển thị hai chữ số thập phân cộng với tùy chọn chữ số thứ ba. Đây không phải lỗi hay sự không nhất quán của nền tảng — đó là hệ quả của việc pip luôn gắn với tiền tệ định giá, mà với cặp yên thì đồng tiền đó được quy mô theo cách khác.

Ví dụ minh họa cụ thể: trên EUR/USD, biến động từ 1.0850 lên 1.0851 là một pip tính bằng đô la. Trên USD/JPY, biến động từ 156.20 lên 156.21 cũng là một pip, nhưng tính bằng yên. Cùng một tên gọi, hai đồng tiền khác nhau bên dưới — và chính vì vậy giá trị của một pip quy đổi về tài khoản của bạn không cố định giữa các cặp.

Tại sao điều này quyết định giá trị pip trong tài khoản của bạn

Vì pip được đo bằng tiền tệ định giá, giá trị tiền tệ của nó phụ thuộc vào đồng tiền đó, không phải vào đồng tiền cơ sở. Với các cặp có đô la là tiền tệ định giá (EUR/USD, GBP/USD), một pip trên một lot chuẩn có giá trị đúng mười đô la. Với các cặp mà tiền tệ định giá là yên hoặc các đồng tiền khác, giá trị pip ra yên hay đồng tiền đó và cần được quy đổi sang tiền tệ tài khoản. Để tìm hiểu về quản lý rủi ro và cách tính giá trị pip trong quản lý vốn, bạn có thể tham khảo mục quản lý rủi ro của chúng tôi.

Phân biệt tương tự cũng xuất hiện với tỷ giá chéo — tức các cặp không có đô la, như EUR/GBP hay GBP/JPY. Ở đó, để tính giá trị pip bằng đồng tiền tài khoản, bạn thường phải đi qua một tỷ giá phụ trợ. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về cấu trúc cặp tiền tệ, mục Cặp tiền tệ trình bày đầy đủ các loại cặp tiền chính, phụ và ngoại lai, cũng như hướng dẫn cách tính tỷ giá chéo. Bạn cũng có thể tham khảo glossary về cặp tiền tệ tại ForexMechanics để có định nghĩa chi tiết hơn.

Bước tiếp theo của bạn

1. Mở nền tảng giao dịch và đọc to ba cặp tiền. Nhập EUR/USD, USD/JPY và USD/VND (hoặc bất kỳ cặp nào bạn quan tâm), rồi với mỗi cặp hãy nói thành lời: đồng nào là tiền tệ cơ sở, đồng nào là tiền tệ định giá, và đọc tỷ giá thành câu đầy đủ như "một euro có giá bằng này đô la". Lặp lại với năm cặp khác nhau cho đến khi cách đọc trở nên tự nhiên và tự động.
2. Thực hành kiểm tra chiều giao dịch trên tài khoản demo. Mở một lệnh mua nhỏ trên EUR/USD rồi viết vào tờ giấy dán: "Tôi mua euro, trả bằng đô la, có lãi khi euro tăng". Đóng lệnh sau vài phút và kiểm tra xem kết quả có khớp với câu mô tả chiều giao dịch không — đây là cách nhanh nhất để củng cố logic tiền tệ cơ sở và tiền tệ định giá trong thực tế.
3. Tính giá trị pip cho cặp tiền bạn hay giao dịch. Mở đặc tả sản phẩm tại nhà môi giới (broker) để xem pip của cặp đó tính bằng đồng tiền nào, sau đó tính giá trị một pip tương ứng với khối lượng lệnh thông thường của bạn. Ghi số đó lên màn hình để mỗi khi vào lệnh, bạn nhìn thấy ngay rủi ro tính bằng đồng tiền tài khoản của mình.
4. So sánh hai cặp yên và hai cặp không có yên. Xem số chữ số thập phân trên EUR/USD và USD/JPY rồi tự giải thích tại sao một cặp có bốn đến năm chữ số trong khi cặp kia chỉ có hai đến ba. Khi sự khác biệt đó không còn khiến bạn ngạc nhiên, bạn đã nắm vững vai trò của tiền tệ định giá.