Tankan, Japonya Merkez Bankasının işletme anketidir. Üç ayrı soruyu koruyun: şirketler bugünü nasıl değerlendiriyor, sonraki dönem için ne bekliyor ve sonuç önceden kaydedilmiş dış tahminden ne kadar farklı? İyileşme, negatif DI ve beklenti altı sonuç aynı hayalî okumada birlikte bulunabilir. Bunlar yen için tek işlem talimatı değildir.

Tankan gerçekte nedir?

Short-Term Economic Survey of Enterprises in Japan, BoJ tarafından Mart, Haziran, Eylül ve Aralık’ta yürütülür. Sonuçlar normalde Nisan, Temmuz ve Ekim başında, Aralık ortasında yayımlanır. Anket dönemiyle yayın ayını ayırıp gerçek tarihi resmî takvimden doğrulayın. Herkese aynı erken sabah rutinini veya serbest zamanı atamayın.

Business Conditions sorusunda seçenekler olumlu, o kadar olumlu değil ve olumsuzdur. Orta yanıt “koşullar değişmedi” demek değildir. Yıllık rakamlar, yatırım planları ve firmaların enflasyon beklentileri farklı ölçülerdir. Tam satır adı, işletme büyüklüğü, sektör, referans dönemi, birim ve veri sürümünü saklayın; yalnız “Tankan 10 oldu” yazmayın. İmalat dışı sektörler sadece hizmetlerden ibaret değildir; örneğin inşaat da kapsama girer.

Yayılma endeksi nasıl okunur?

Business Conditions DI, olumlu yanıt yüzdesi eksi olumsuz yanıt yüzdesidir. Birim yüzde puanı; üretim büyümesi değildir. Bu DI yanıt sayılarının basit toplamına dayanır, büyük işletmenin yanıtını daha yüksek ağırlıkla saymaz. BoJ yüzde paylarını tam sayıya yuvarlayarak DI hesaplar; aşağıdaki ilk örnekler yuvarlama gerektirmeyen sayılar kullanır.

Her dönemde 200 geçerli yanıt; tamamen hayalî model
Yanıt / ölçüAB
Olumlu40 = %2050 = %25
Orta80 = %4090 = %45
Olumsuz80 = %4060 = %30
Toplam200 = %100200 = %100
DI20−40 = −20 yp25−30 = −5 yp

B,15 puan iyileşir; hâlâ olumsuz yanıt olumlu yanıttan fazladır. Bu ne %15 üretim büyümesi ne olumlu çoğunluktur. Ayrı bir karşıörnekte olumlu/orta/olumsuz paylarının %20/%60/%20 veya %40/%20/%40 olması DI’yi sıfır yapar; aynı yanıt dengesi uç yanıt dağılımını geri vermez.

DI büyüklük ve sektöre göre ayrı yayımlanır. Büyük imalatçı serisi yaygın izlenir; ama tek ve ayrıştırılmamış bir “küçük şirket endeksi” yoktur. İmalatçı, imalat dışı ve yatırım planlarını karşılaştırırken tam seri, evren ve veri sürümü gerekir. Farklı Tankan ölçülerini tanımsız tek puana eklemeyin.

Yeni tahmin önceki çeyrek tahminini değerlendirmez

Hayalî Ç1 raporu Ç2 için DI 12 tahmin etsin. Ç2 sonucu 8, yeni Ç3 tahmini 14 olsun. Güncel koşulla üç ay sonrası beklenti ayrı sütunlardır. Aynı işletme grubu, seri, örneklem bileşimi ve veri sürümü değişmiyor; hata aynı hedef dönemde gerçekleşen eksi önceki tahmindir.

Tankan tahminleri farklı hedef dönemlere aitÇ1’de Ç2 için tahmin 12; Ç2 sonuç 8, hata−4 yüzde puanı. Ç2’de Ç3 için yeni tahmin 14; mevcutÇ2’den 6 puan yüksek. Boş işaret tahmin, dolu işaret sonuçtur.Tahmini hedef dönemiyle eşleştirinDI (yüzde puanı)14128−4 ypÇ1Ç2Ç3Ç1→Ç2: tahmin DI = 12Ç2: gerçekleşen DI = 8Ç2→Ç3: yeni tahmin DI = 14Ç2 hatası: 8 − 12 = −4 ypÇ3 tahmini eksi Ç2: +6 yp
Kesikli çizgi tahminin hedef dönemine gider. Boş işaret beklenti, dolu işaret sonuçtur; Ç1–Ç3 ardışık hayalî çeyreklerdir.

Ç2 hatası 8−12=−4 yüzde puanı; Ç3 için beklenen değişim 14−8=+6 puan.14−12=2 ise farklı dönemlere ait iki tahmini karşılaştırır; Ç2 hatasının yerine geçmez ve Ç3’te gerçekleşmiş iyileşme değildir. Her tahmine hem yayın hem hedef çeyreğini yazın.

BoJ Tankan’ı neden dikkate alır?

BoJ’nin para politikası görüşmeleri birden çok finansal/ekonomik veri ve diğer bilgileri kullanır. Tankan önemli kaynaklardan biridir; tek başına kararı belirlemez. Yatırım planları planlanan harcamadır, tamamlanmış yatırım değildir. Şirket enflasyon beklentisi şirketin görüşüdür; gerçekleşecek enflasyon garantisi veya BoJ’nin kendi tahmini değildir. BoJ politikası ile şirket anketini ayrı değerlendirin.

Üç ayrı referans değerini karşılaştırın

Forecast sütunu ankete katılan şirketlerin üç ay sonrası koşul beklentisidir. Önceki güncel sonuç, analist konsensüsü ve BoJ politika tahminiyle aynı şey değildir. Yayından önceki dış tahmin kaynağı ve zaman damgası bulunamıyorsa sürprizi “veri yok” diye kaydedin; Forecast sütununu yerine koymayın.

Hayalî güncel DI−5; üç farklı karşılaştırma
ReferansDeğerFark / anlam
Önceki güncel sonuç−20−5−(−20)=+15 yp, iyileşme
Önceden kayıtlı dış konsensüs−2−5−(−2)=−3 yp, beklenti altı
Yeni şirket tahmini+11−(−5)=+6 yp, beklenen iyileşme

Üç tanım birbiriyle tutarlıdır, JPY alış/satış kararı değildir. Sonradan yeniden kurulmuş konsensüs tablosu yayın anında bilinmeyen bilgiyi içerebilir. Sürprizle fiyat tepkisini aynı ölçü saymayın; önce karşılaştırmanın kim tarafından, ne zaman ve hangi dönem için yapıldığını koruyun.

Yıllık planda yıllık büyümeyi aynı planın revizyonundan ayırın. Hayalî 110 planı önceki yıl 100 bazına göre %10 artar. Sonraki 108 planı revize 90 bazına göre %20 artar. Plan 2 birim azalırken büyüme oranı yükselir. Hem pay hem paydayı yayın sürümleriyle kaydedin. Bu tanımlı aritmetik örneği gerçek BoJ planı veya revizyonu değildir.

Tankan ne zaman yayımlanır?

BoJ açıklama saati 08:50 JST, UTC+9’dur. Tarihli bölge dönüşümüyle Europe/Istanbul 02:50 olur; İstanbul bu örneklerde UTC+3 kullanır. Takvim ekranı veya sunucu farklı bölge gösterebilir. Resmî dizindeki Eylül 2026 anketinin Summary ve Outline yayını 1 Ekim, kapsamlı veri seti 2 Ekim 2026 olarak görünür. Tarihli bir kayıttır; gelecek tur için aynı gün numarasını varsaymayın.

Yayından önce seri, referans dönemi, önceki aynı hedef dönemin şirket tahmini ve bağımsız dış konsensüsü seçin. Önceki veri sürümünü de koruyun. Ekonomik takvim kullanımı bu kaydı düzenlemeye yardım eder. Ay adı hatırlatıcısı tek başına hangi yayın paketini veya saati izlediğinizi belirlemez.

Anketi kur fiyatı gözleminden ayırın

Politika beklentisine ilişkin hipotez ile gözlenmiş kur tepkisi farklıdır. Tankan işletme yanıtlarını toplar; merkez bankasının kararı ve kur ayrı sonuçlardır. Yüksek DI gelecek faizi sabitlemez veya yenin güçlenmesini garanti etmez. Hipotezi araştırmak için parite, fiyat kaynağı ve başlangıç/bitiş penceresini önceden belirleyin; sakin ve ters yönlü olayları da tutun.

Zamanları yakın diye JPY hareketini Tankan’a bağlamayın; diğer para birimleri ve eşzamanlı olaylar önemlidir. İşlem modeli varsa gerçek/varsayılan gerçekleştirme fiyatı ve maliyetleri anket farkından ayrı yazın. BoJ kararını izlerken başka veri ve banka kararlarını aynı sistem içinde düşünün; tek sürprizden tepki büyüklüğü çıkarılmaz.

Yanlış okumalar ve örneklem bileşimi

BoJ örneklemi ilke olarak iki–üç yılda bir güncellediğini belirtir.6 Mart 2026 duyurusu aynı Aralık 2025 anketini değişiklik öncesi/sonrası karşılaştıran referansa bağlanır. Aşağıdaki uç hayalî test bu prosedür değildir: A şirketleri hep olumlu, B şirketleri hep olumsuz cevaplar; orta yanıt veya görüş değişimi yoktur.

Yalnız yanıt veren bileşimi değişir; iki hayalî 100 yanıtlık örneklem
Grup / ölçüİlkİkinci
A: hep olumlu1090
B: hep olumsuz9010
Toplam100100
DI−80 yp+80 yp

DI yalnız bileşimden 160 puan değişir. İlk oranlar sabit kalsa−80’de kalırdı; şirketler görüşünü iyileştirdi demek yanlış olurdu. Bu, gerçek Tankan örneklem etkisinin büyüklüğü değildir. BoJ karşılaştırılabilirlik notlarını okuyun; gerçek DI değişimine uydurma düzeltme çıkarmayın ve her değişimi otomatik örneklem artefaktı saymayın.

Başka yanlış okuma, anketi tek yen sinyali saymak veya sadece büyük imalatçı manşetini izleyip farklı plan/beklenti ölçülerini tek veri gibi toplamaktır. Türkiye’de kaldıraçlı işlem sözleşmesi tarafının gerekli faaliyet yetkisini SPK’nın resmî erişim noktasından ayrıca kontrol edin. Japonya anketi veya yabancı piyasa takvimi Türkiye’de hizmet yetkisi veya hesap uygunluğu yaratmaz.

Sonraki adım

  1. Seçtiğiniz yayın için resmî tarihi,08:50 JST dönüşümünü ve anket çeyreğini kaydedin. Yayın paketinin adını da saklayın.
  2. “Business Conditions DI, büyük imalatçılar, güncel” gibi tam satır adı yazın. Diğer satırda büyüklük/sektör, planda birim/mali yıl ayrı tanımlansın.
  3. Güncel DI, önceki DI, eski aynı dönem tahmini ve dış konsensüsü ayrı karşılaştırın. Bu farklar tek başına kur tepkisinin gücünü veya yönünü belirlemez.

Yeni karşıörnek: bir yanıtın DI’ye görünür etkisi

Yeni yanıt kontrolü: yuvarlama basamağıAynı 500 hayalî firma; orta yanıt yok. Her adım yalnız bir olumsuz yanıt olumluya döner. Paylar ayrı tam yüzdeye yuvarlanır; hiçbir pay tam yarımda değil.VARSAYIMSAL HESAPLAMAA:251 olumlu /249 olumsuzHam DI 0,4; gösterim 0B:252 olumlu /248 olumsuzHam DI 0,8; gösterim 0C:253 olumlu /247 olumsuzHam DI 1,2; gösterim 2Aynı tek firma değişimiİki farklı görünür adım
Yeni yanıt kontrolü: yuvarlama basamağı. Aynı 500 hayalî firma; orta yanıt yok. Her adım yalnız bir olumsuz yanıt olumluya döner. Paylar ayrı tam yüzdeye yuvarlanır; hiçbir pay tam yarımda değil.

Tam satır ve birimi kaydedin; yalnız DI’den kesin yanıt sayısı veya finansal fiyat tepkisi çıkarılmaz.

Küçük ekranda şemayı yatay kaydırabilir veya büyütebilirsiniz. Değerler ve sonuç aşağıdaki metinde de yer alır.

A:251 olumlu /249 olumsuz
Ham DI 0,4; gösterim 0 – %50,2/%49,8→50/50.
B:252 olumlu /248 olumsuz
Ham DI 0,8; gösterim 0 – %50,4/%49,6→50/50. Ham+0,4, gösterim değişmez.
C:253 olumlu /247 olumsuz
Ham DI 1,2; gösterim 2 – %50,6/%49,4→51/49. B→C görünür+2, ham+0,4 puan.
Aynı tek firma değişimi
İki farklı görünür adım – Yuvarlama küçük bir ham farkı gizleyebilir veya basamak halinde gösterebilir.

Bağımsız hayalî modelde aynı 500 firma aynı soruyu üç kez yanıtlıyor. Orta yanıt yoktur; örneklem bileşimi değişmez. Olumlu/olumsuz sayıları A’da 251/249, B’de 252/248, C’de 253/247 olsun. Her adımda yalnız bir firma olumsuzdan olumluya geçer. Önce payları ayrı ayrı en yakın tam yüzdeye yuvarlayıp sonra çıkarıyoruz. Paylar tam yarımda olmadığı için bağ durumunda yuvarlama kuralı burada sonucu etkilemez.

Ham olumlu/olumsuz payları A’da %50,2/%49,8, B’de %50,4/%49,6, C’de %50,6/%49,4’tür. Yuvarlanmamış DI sırasıyla 0,4/0,8/1,2 yüzde puanı: her adım+0,4 puan. Ayrı yuvarlanan paylar A 50/50, B 50/50, C 51/49; bunlardan çıkan gösterim DI’si 0,0,2 olur. B’den C’ye görünür+2 puan, ham farktaki+0,4 puanın beş katıdır; A’dan B’ye ham değişim varken gösterilen DI değişmez.

Bu model “bütün Tankan DI’leri ikişer puan ilerler” demiyor; orta yanıtları olmayan bu sayılara özgü örnektir. Gerçek yanıt sayısı veya geçmiş revizyon etkisi iddiası yoktur. Gösterilen DI’yi doğru birimle saklayın; tek küçük basamaktan kaç firmanın görüş değiştirdiğini kesin çıkaramazsınız. DI karşılaştırması kur veya işlem sonucunun hesabı değildir.