“ESMA 1:30” ifadesi bütün ülkeler, ürünler ve müşteriler için tek bir hesap şartı değildir. Üç şeyi ayırın: ilgili düzenlemenin asgari teminatı, sözleşmedeki gerçek oran ve hesabınızın taşıdığı fiyat riski. Türkiye’de yerleşik okuyucu ayrıca SPK yetkisini kontrol eder; bir Avrupa lisansı veya yabancı müşteri sınıfı Türkiye’de kaldıraçlı hizmet yetkisinin yerine geçmez.

2018 kararı ile bugünkü ulusal kurallar aynı belge değil

ESMA’nın 2018/796 sayılı geçici CFD müdahalesi 1 Ağustos 2018’de uygulanmaya başladı. Sonraki yenilemelerin ardından son geçici önlem 31 Temmuz 2019 sonunda sona erdi. ESMA, ulusal otoritelerin çoğunun en az aynı sıkılıkta kalıcı önlemler aldığını açıkladı. Bu, bütün Avrupa ülkelerinde her ayrıntının veya müşteri istisnasının özdeş olduğu anlamına gelmez. İşlem yaptığınız tüzel kişinin ülkesi ve uygulanabilir ulusal metin önemlidir.

Polonya KNF’nin 1 Ağustos 2019 tarihli DAS.456.2.2019 kararı ayrı bir ulusal örnektir. Bu yazıdaki Polonya oranlarını Türkiye şartı diye okumayın. KNF düzenlemesi ve SPK yetkisi farklı hukuki kapsamlardır. ESMA’nın ilk değerlendirmesinde geçen %74–89 zarar eden hesap oranı tarihsel bir denetim bulgusudur; bugünkü her sağlayıcının zorunlu risk uyarısına aynen taşınacak güncel oran değildir.

Tarihsel ESMA tablosunda tanımlı büyük döviz çiftleri 30:1; diğer çiftler, altın ve büyük endeksler 20:1; diğer emtia ve küçük endeksler 10:1; hisseler 5:1; kripto dayanaklar 2:1 sınırındaydı. Varlık sınıflaması oynaklık riskini dikkate alır; 30:1’in belirli bir kişiye güvenli olduğu veya zararı önlediği sonucu çıkmaz. Kaldıraç 1:1 olsa bile CFD, doğrudan döviz sahibi olmakla aynı sözleşme değildir.

1:30 neden evrensel güvenlik eşiği değildir?

Bu sayıdan, 1:30’un bütün yatırımcılar için matematiksel olarak en iyi oran olduğu veya hesabı sıfırlanamaz yaptığı sonucu çıkmaz. Hukuki sınır, gerçek sağlayıcı şartı ve kişisel risk bütçesi ayrı sorulardır; aşağıdaki sınıflamayı ürün ve ülke kapsamında okuyun.

“Majör” kelimesini değil, yasal para listesini okuyun

Polonya’nın olağan bireysel müşteri örneğinde USD, EUR, JPY, GBP, CAD ve CHF içinden iki para taşıyan çiftte asgari teminat %3,33’tür. EUR/CHF bu listededir. AUD listede olmadığı için AUD/USD’nin piyasa dilinde majör sayılması bu sınıflamayı değiştirmez: örnekte %5 gerekir. Bütün çaprazları otomatik %5’e koymak da yanlıştır. Polonya tablosunun altın/büyük endeks, diğer emtia/endeks, hisse ve kripto ayrımları ayrıca okunur.

Kaynağın iki hayalî CFD’sinin her birinin nominali USD cinsinden 12.000 olsun. Deneyimli statüsü olmayan müşteri için EUR/CHF asgari hesap 12.000 ×0,0333=399,60 USD; AUD/USD için 12.000 ×0,05=600 USD. Sağlayıcı bu alıştırmada iki sembole de %5 şartı koyuyor. Dolayısıyla gerçek gereken tutar ikisi için de 600 USD. EUR/CHF’de asgariye göre 200,40 USD fazlalık olması hesap hatası değildir. Bu oranlar mevcut bir broker teklifi değildir.

Asgari tutardan işlem şartına

İki asgari oran, tek sağlayıcı oranıPolonya modeli: EUR/CHF asgari 399,60 USD, AUD/USD 600 USD. Sağlayıcının yüzde 5 şartıyla her biri 600 USD.ASGARİ ORAN TEKLİF DEĞİLDİRDeneyimli statüsü olmayan bireysel müşteriİki hayalî CFD • her biri 12.000 USD nominalEUR/CHFPolonya KNF: asgari %3,33Tutar: 399,60 USDAUD/USDPolonya KNF: asgari %5Tutar: 600 USDHayalî sağlayıcı: ikisine de %5Fiilî şart: 600 USD ve 600 USDİlgili sembolün oranını kullanın.%3,33 asgari, 1:30 teklif sözü değil.
Polonya kapsamındaki kaynak model. Hukuki taban ile daha yüksek sözleşme şartını ayırın; USD tutarlarını EUR veya TRY diye yeniden adlandırmayın.

“Tam 1:30” varsayımıyla 12.000÷30=400 USD çıkar; %3,33 ise 399,60 USD verir. Yuvarlanmış yüzde ile tam kesir özdeş değildir. Her iki tutar da bu alıştırmanın %5 şartını değiştirmez. Teminat ekranında gerçek sembolün hesaplama yöntemi, kademe/hacim şartı, para birimi ve hesap sınıfını okuyun. Platformdaki her Initial Margin alanını yüzde kabul etmeyin.

Açılış sınırı, kapanış eşiği ve borç koruması ayrıdır

ESMA paketinde ve ilgili Polonya uygulamasında kaldıraç kısıtının yanında hesap düzeyinde teminat kapatma, negatif bakiye koruması, teşvik sınırlaması ve risk uyarısı bulunur. Kapatma değerlendirmesi yalnız tek pozisyonun zararına bakmaz: hesaptaki fonlar ile tüm açık CFD’lerin gerçekleşmemiş net sonucu, toplam başlangıç teminatının yarısının altına düşerse ilgili kapatma şartı devreye girer. Kapsam ve piyasa koşullarında gerçekleşme ayrıca önemlidir; tam o fiyattan işlem garantisi değildir.

Negatif bakiye koruması ilgili CFD hesabındaki fonlara göre yükümlülüğü sınırlar; bütün banka hesaplarınızın veya portföyünüzün sigortası değildir. Hesabın tamamını kaybetmeme sözü de vermez. Başlangıç teminatı maksimum kayıp değildir. Stop emri, fiyat boşluğu ve kaymayla planlanan zarar tutarını aşabilir. Müşteri sınıfı ve sözleşme değişince hangi korumanın kaldığını yeniden okuyun; kaldıraç ve teminat ayrımı sonraki temel adımdır.

Polonya’da belirli koşulları sağlayan “deneyimli bireysel müşteri” kategorisi seçili ürünlerde 1:100’e kadar ayrı imkân taşıyabilir. Karar işlem geçmişi ile bilgi/deneyim koşullarını birlikte düzenler. Bu kategori MiFID II profesyonel müşteri sınıfı değildir ve Türkiye’ye taşınan bir statü oluşturmaz. Tek bir test, hesap bakiyesi veya kendi “deneyimliyim” beyanınız yeterli varsayılmaz.

Ülkeleri karşılaştırırken ürün ve müşteri kapsamını koruyun

Yer ve kapsamKontrol edilecek kural
AB: tarihsel ESMA bireysel CFD müdahalesiTanımlı büyük döviz çiftinde açılış 30:1; bugün uygulanabilir ulusal önlemi okuyun.
Birleşik Krallık: FCA kapsamındaki bireysel spekülatif ürünlerCOBS 22.5.11’de tanımlı büyük döviz için en az %3,33 başlangıç teminatı; daha yüksek şart mümkündür.
Avustralya: ASIC kapsamındaki bireysel CFDTanımlı büyük çift için en az %3,33. Listedeki AUD, Polonya’daki altı para listesinde yoktur; iki sınıflamayı kopyalamayın.
ABD: ilgili FCM/RFED tezgâhüstü bireysel forex işlemi17 CFR 5.9 tabanı büyük çiftte %2, diğerinde %5; üye olunan birlik sınıflama ve daha yüksek oran belirleyebilir.
Japonya: bireysel FXEn az %4, yani 25 kat üst sınır; kurumsal OTC rejimini aynı sayıya eşitlemeyin.

ASIC önlemleri 29 Mart 2021’den beri uygulanıyor; mevcut uzatmanın sonu 23 Mayıs 2027 olarak açıklanmıştı. Ekim 2026’daki daha uzun uzatma önerisini yürürlüğe girmiş yeni son tarih diye kullanmayın. ABD’deki oranı dünya çapında bir “1:50 hakkı”, Japonya örneğini de tüm ülkelerde her türev için kural saymayın. Vanuatu veya Saint Vincent adresi gördüğünüzde “hiç kural yok” demek yerine tüzel kişiyi, izin verilen hizmeti, müşteri kapsamını ve başvuru yolunu ayrı araştırın.

Daha az teminat, daha az fiyat zararı demek değil

Kaynak örnekte 1 lot tam 100.000 EUR nominaldir. Tam 1:30 varsayımı 3.333,33 EUR teminat verir; bu USD tutarı değildir. Aynı EUR nominalinde 1:50 için 2.000 EUR, 1:100 için 1.000 EUR, 1:500 için 200 EUR çıkar. İlk ve son arasındaki oran yaklaşık 16,67’dir. Aynı miktar ve fiyat hareketi aynı fiyat sonucunu üretir; küçük teminat bunu azaltmaz. Hesap parası farklıysa ayrıca gerçek dönüşüm yöntemi gerekir.

Yeni bağımsız TRY modeli farklı bir sorunu gösterir: fiyat K/Z sıfırken teminat dönüşümü serbest tutarı değiştirebilir. Hayalî EUR/USD pozisyonunun nominali 10.000 EUR; varsayımsal sözleşme oranı %5, yani 500 EUR teminat. Hesap özkaynağı 30.000 TRY; bu modelde fiyat K/Z, gider, para yatırma/çekme ve başka pozisyon yoktur. EUR/USD değişmiyor; ayrı EUR/TRY dönüşüm girdisi 40’tan 44 TRY/EUR’ya çıkıyor ve teminat her iki anda bu girdiden yeniden çevriliyor. Bu, Türk mevzuatında izin verilen kaldıraç iddiası veya gerçek fiyat serisi değildir.

TRY serbest tutar düşüyor; özkaynak değişmiyorYeni bağımsız hayalî model: 10.000 EUR nominal, %5 sözleşme oranı, 500 EUR teminat. Hesap özkaynağı 30.000 TRY; fiyat K/Z, gider ve diğer akışlar sıfır. Yalnız teminat dönüşüm girdisi değişir; oran Türkiye hukuk iddiası değildir.VARSAYIMSAL HESAPLAMA40 TRY/EUR500 ×40 =20.000 TRYteminat44 TRY/EUR500 ×44 =22.000 TRYteminatUzlaştırmaSerbest −2.000; özkaynak0 değişimSıfır K/Z ile kapanışÖzkaynak yine 30.000 TRY
TRY serbest tutar düşüyor; özkaynak değişmiyor. Yeni bağımsız hayalî model: 10.000 EUR nominal, %5 sözleşme oranı, 500 EUR teminat. Hesap özkaynağı 30.000 TRY; fiyat K/Z, gider ve diğer akışlar sıfır. Yalnız teminat dönüşüm girdisi değişir; oran Türkiye hukuk iddiası değildir.

Teminat, serbest tutar ve özkaynağı ayrı izleyin. Gerçek hesapta fiyat K/Z ve giderleri de dahil edin.

Küçük ekranda şemayı yatay kaydırabilir veya büyütebilirsiniz. Değerler ve sonuç aşağıdaki metinde de yer alır.

40 TRY/EUR
500 ×40 =20.000 TRY teminat – Serbest: 30.000−20.000=10.000 TRY.
44 TRY/EUR
500 ×44 =22.000 TRY teminat – Serbest: 30.000−22.000=8.000 TRY.
Uzlaştırma
Serbest −2.000; özkaynak 0 değişim – Bu modelde kayıp değil; ayrılan tutarın dönüşüm etkisi.
Sıfır K/Z ile kapanış
Özkaynak yine 30.000 TRY – 22.000 TRY teminatın çözülmesi kâr değildir.

Teminat 20.000’den 22.000 TRY’ye, serbest tutar 10.000’den 8.000 TRY’ye gider. Özkaynak hâlâ 30.000 TRY: 2.000 TRY serbest tutar azalması bu modelde işlem zararı değildir. Tersine, pozisyon sıfır fiyat sonucu ve sıfır giderle kapatılırsa 22.000 TRY teminatın serbest kalması 22.000 TRY kâr yaratmaz; hesap toplamı 30.000 TRY kalır. Gerçek üründe kur, nominal değerleme, fiyat K/Z ve giderler birlikte değişebilir. Bileşenleri ayırmadan yalnız “free margin düştü” gözleminden zarar veya mevzuat ihlali çıkarmayın.

Profesyonel müşteri sınıfında hangi haklar değişebilir?

MiFID II Ek II’nin talebe bağlı profesyonel değerlendirmesinde en az iki sayısal/deneyim koşulu aranır: önceki dört çeyrekte ilgili piyasada önemli büyüklükte ortalama çeyrek başına 10 işlem; nakit ve finansal araçlardan oluşan portföyün 500.000 EUR’yu aşması; ilgili bilgi gerektiren finans sektörü görevinde en az bir yıl. İki kutuyu işaretlemek otomatik kabul değildir. Şirket bilgi ve deneyimi değerlendirir; yazılı talep, kaybedilebilecek koruma/tazmin hakları uyarısı ve sözleşmeden ayrı yazılı kabul prosedürü gerekir.

Bu sınıflama işlem becerisi belgesi veya otomatik 1:500 teklif değildir. Tazminat sistemi, sağlayıcının gönüllü koruması ve CFD negatif bakiye kuralı ayrı başlıklardır. Türkiye’de bu Avrupa sınıfını SPK yetkisi yerine koymayın. Efektif kaldıracı aynı para biriminde gerçek pozisyon nominali/özkaynak olarak izleyin; azami sözleşme oranının tamamını kullanmanız gerekmez.

Emir öncesi kontrol listesi

  1. Sözleşme tarafının tam unvanını ve ilgili hizmet yetkisini resmi kayıttan kontrol edin. Uyarı listesinde bulunmamak tek başına güven kanıtı değildir.
  2. Ülke, müşteri sınıfı ve sembolü yazın. Asgari oran yerine gerçek başlangıç/bakım teminatını, kademeyi, hesaplama modunu ve dönüşüm parasını kullanın.
  3. Nominal, teminat, özkaynak, serbest tutar ve fiyat zararını ayrı satırlarda hesaplayın. Stop planına maliyet ve kayma payını ayrıca ekleyin.
  4. Sınıf değişikliğinde kaybedilen korumaları ve uyuşmazlık yolunu okuyun. Daha yüksek kaldıraç için yanlış ikamet veya deneyim beyanı vermeyin.