Forex OTC yapısı: fiyat, miktar, karşı taraf ve takas

Bir hissenin kote olduğu borsa, her emrin gerçekleştiği yer olmak zorunda değildir; hisse farklı işlem merkezlerinde işlem görebilir. İkili spot FX’te ise bütün dünyanın tek kote borsası veya bütün işlemleri birleştiren gerçek zamanlı fiyatı yoktur. Piyasa ağırlıkla tezgâh üstüdür. Bununla birlikte döviz vadeli sözleşmeleri borsada işlem görebilir, seçilmiş OTC türevler de merkezi takasa kabul edilebilir. Ürünü, sözleşme tarafını ve işlem yerini ayrı tanımlayın.

Tezgâh üstü piyasa gerçekte ne demektir?

OTC, merkezi bir borsa dışında işlem düzenini anlatır. Doğrudan dealer ilişkileri, elektronik emir defterleri ve fiyat isteme platformları bu ağın parçaları olabilir. Parçalanma, hiçbir ortak altyapının veya merkezi takasın hiçbir üründe bulunmadığı anlamına gelmez. İşlemi nerede yaptığınız, size karşı kimin borçlandığı ve nasıl mutabakat yapılacağı aynı soru değildir.

BIS’in Nisan 2022 anketinde bütün FX araçları için ortalama günlük hacim 7,5 trilyon USD, küresel çift sayımı düzeltilmiş net-net temeldeydi. Aynı tarihli satış masası dağılımında Birleşik Krallık yaklaşık %38, ABD %19, Singapur %9; bu paylar net-gross temeldedir. Bunlar güncel 2026 hacmi, yalnız spot/perakende CFD hacmi veya Londra saatindeki hesabınızın likiditesi değildir. İki istatistiğin çift sayım düzeltmesi de aynı değildir.

Raporlama yapan dealerlar, diğer finansal kurumlar ve finansal olmayan müşteriler farklı gruplardır. Sabit on iki banka listesi toplam ağı açıklamaz. Hesabınıza sunulan akışın kaynak, fiyatlama ve miktar şartını kurumun gerçekleşme politikasından öğrenin. Akışları birleştirmek mümkün bir düzenektir; her kurumun her emri aynı bankalara yolladığı kanıtı değildir.

Katılımcılar ve emir yolları tek bir zincir değildir

Doğrudan işlemler, anonim defterler, tarafı açıklanan çok dealerlı platformlar ve tek dealer sistemleri bir arada bulunabilir. Banka dışı likidite sağlayıcıları da katılır. Fiyata erişim ilişkiye ve işlem yerine bağlıdır; piramitte belli bir katın her müşteriye aynı makası eklediği evrensel bir kural yoktur.

Prime brokerage ve elektronik erişim düzenleri ağın parçasıdır; müşteri emrinin bütün aracı adlarından sırayla geçmesi gerekmez. Dealer müşteri akışını içeride eşleştirebilir veya riskini dışarı aktarabilir. Kurumun kendi hedge işlemi, sizin sözleşme tarafınızı otomatik değiştirmez. Piyasa katılımcıları ile büyük piyasa yapıcıları yazıları farklı rolleri açar.

Likidite birleştirme ve tek fiyatın yokluğu

Kaynak ayrı fiyatlama örneğinde bir kurum gerçekleşebilir Ask 1,08510 üzerine 0,00005 ekleyerek 1,08515 sunabilir. Pip 0,0001 kabulüyle ek 0,5 piptir. Bu varsayım tipik sağlayıcı sayısı, asgari banka işlemi, güncel makas veya gerçekleşme süresi iddiası değildir. Miktarı, zaman damgasını ve fiilen gerçekleşeni de kaydedin.

Farklı kaynak, fiyatlama, miktar ve anlar farklı Bid/Ask akışları doğurur. Aynı ürün ve büyüklüğü eş zamanlı karşılaştırın; yalnız grafikteki fiyat yeterli değildir. Likidite ve spread farklılıklarını giderle birlikte okuyun. Gerçekleşme fiyatında zaten bulunan spreadi yeniden düşmeyin.

Bütün küresel FX işlemlerinin tek gerçek zamanlı konsolide bandı yoktur. BIS anketleri dönemsel toplam tahminidir. Tick hacmi seçilmiş akışın güncellemelerini sayar; bazı semboller gerçekleşen hacim de sağlayabilir. Bu alanların hiçbiri tek başına parçalı küresel piyasanın tamamının hacmi değildir. Platform defteri bile hacim gelmiyorsa gerçek emirler yerine fiyat adımından oluşturulmuş seviyeler gösterebilir.

Yeni TRY örneği: daha iyi ilk fiyat, daha ucuz toplam demek mi?

Ayrı hayalî karşılaştırmada 5.000 USD almak istiyoruz. A’da 1.000 USD için Ask 40,00 TRY/USD, kalan 4.000 için 40,04; B’de bütün 5.000 için 40,03 var. Tekliflerin aynı anda erişilebilir, bütün miktarın tam belirtilen fiyatlardan gerçekleşmiş olduğunu varsayıyoruz. Bunlar gerçek döviz bürosu/broker fiyatı veya emir yönlendirme önerisi değil. İlk hesapta gider, kur değişimi ve finansman yoktur.

A’nın maliyeti 1.000 × 40,00 + 4.000 × 40,04 = 200.160 TRY; ortalaması 40,032 TRY/USD. B’nin maliyeti 5.000 × 40,03 = 200.150 TRY. Daha iyi ilk Ask A’da olmasına rağmen B tam miktarda 10 TRY ucuzdur. Basit iki fiyat ortalaması A için doğru değildir; ağırlıklar 1.000 ve 4.000 USD’dir.

Ayrı ücret senaryosunda A’ya toplam 5, B’ye 25 TRY eklenirse toplamlar 200.165 ve 200.175 olur; A bu kez 10 TRY ucuz çıkar. İlk sıralama ücret eklenince tersine döndü. Sınır örneğinde A’nın ikinci teklifi gerçekleşmeden çekilirse 1.000 USD’nin 40.000 TRY’ye alındığı kaydı kalır; alınmamış 4.000 USD’ye fiyat uydurup tam emir maliyeti hesaplamayın. Verilen emir şartına göre kalan iptal veya açık bekliyor olabilir; rapordan doğrulayın.

Merkezi takas düzeni ve karşı taraf riski

Merkezi takasta CCP, kendi kuralları kapsamında tarafların arasına girer. LCH ForexClear açıklaması, ikili müzakere edilen işlemin eşleştirme/iletim ve kabul sonrası yenileme süreciyle LCH’ye karşı pozisyona dönüşebildiğini anlatır. Seçilmiş teslimli ve teslimsiz FX ürünleri için hizmet bulunması, her perakende CFD veya spot sözleşmenin otomatik bu kapsamda olduğu anlamına gelmez.

Takas, işlem yeri ve ödeme mutabakatı farklı işlevlerdir. Merkezi takas bulunmayan ikili sözleşmede tarafların karşı taraf riski vardır. Perakende CFD’de sizin fiyat farkını ödeyecek sözleşme tarafınız kurum olabilir; ayrıca tam karşı yönde başka yatırımcı bulunması zorunlu değildir. Kurumun dış hedge’i bu sözleşme ilişkisinden ayrı okunur.

Kurumun iflası ile fiyatın aleyhte hareketi farklı risklerdir. Müşteri parası düzeni, alacağın niteliği ve tazmin uygunluğu ayrı belgeler ister. Merkezi takas da fiyat zararını veya belirli emir fiyatını ortadan kaldırmaz. Bir güvence adını bütün zararların sigortası diye kullanmayın.

Düzenleme ile takas aynı koruma değildir

ESMA’nın 2018 tarihli perakende CFD müdahalesinde ana döviz çiftleri için 1:30 sınırı, hesap düzeyinde teminat kapanışı, negatif bakiye koruması ve standart risk uyarısı vardı. O dönemde belirtilen ulusal araştırmalardaki %74–89 zarar eden hesap aralığı tarihsel kanıttır; her kurumun bugünkü oranı değildir. Güncel tüzel kişi, müşteri kategorisi ve ulusal rejim kontrol edilir; bu Avrupa çerçevesi Türkiye’nin sayısal limiti yerine geçmez.

Türkiye’de yerleşik için kaldıraçlı hizmette SPK yetkisini ayrı doğrulayın. Yabancı lisans veya BDDK adı bu yetkinin yerine geçmez. Uygulanabilir müşteri parası ayrımı firmayla müşteri varlığını ayırmayı amaçlar; her iflasta sıfır eksik, anında geri ödeme veya otomatik tazmin sözü değildir. Sıradan stop belirli fiyatı garanti etmez. Kayma veya ret varsa kendi sözleşme ve kayıtlarından nedenini araştırın; her aleyhte gerçekleşmeyi koşulsuz uygun ilan etmeyin.

OTC ile borsada işlem gören ürünü karşılaştırmak

Somut bir OTC sözleşmesini somut borsa sözleşmesiyle karşılaştırın. CME’nin listeli FX vadeli işlem ve opsiyonlarında standart sözleşme ve merkezi takas düzeni vardır; Bid/Ask, an ve büyüklük gerçekleşmede yine önemlidir. OTC de farklı işlem yerlerini ve seçilmiş merkezi takas ürünlerini içerebilir. İki yapıdan hiçbiri herkese her miktarda daha dar spread veya aynı gerçekleşmeyi garanti etmez.

OTC yapısından çıkarılabilecek üç işlem kontrolü

1. Sözleşme tarafını, kurumun rolünü ve gerçekleşme politikasını okuyun. ECN/STP etiketi bankayla sözleşme yaptığınızı veya her emrin ayrı dışarı gittiğini kanıtlamaz. ECN ve piyasa yapıcı ayrımını belgelerle karşılaştırın.
2. Yetkiyi ürün, ikamet ve müşteri kategorisine bağlayın. SPK uyarılarını ve resmî yetki kaydını kontrol edin; kayıt tek başına bütün hesap korumalarını açıklamaz.
3. Bid/Ask, miktar, zaman, haber ve fiilî gerçekleşmeyi kaydedin. Saatten kâr veya sabit spread çarpanı çıkarmayın; toplam gider ve kısmi gerçekleşmeyi ayrı gösterin.

Döviz bürosu ve broker aynı hakları sunmak zorunda değildir. Teslimli spotta sık görülen T+2 için parite, geçerli ödeme günü ve sözleşme istisnalarını okuyun; spot mutabakatı ve rollover konusunu evrensel iki takvim günü saymayın. Forex’te dark pool sorusu da hangi piyasa parçasının görülebildiğini düşünmenin devamıdır.