Bir ETF payıyla benzer piyasayı referans alan CFD, uygulamada benzer grafik gösterebilir; hakları ve hesaplaşmaları farklıdır. ETF’de fon payı, CFD’de sağlayıcıyla fiyat farkı sözleşmesi alırsınız. Forex tek bir hukuki ürün değil döviz piyasasının adıdır: döviz dönüşümü, vadeli işlem ve bireysel FX CFD aynı işlem değildir. Ürün adından önce ne tuttuğunuzu belirleyin.

ETF payı, her dayanak hissenin doğrudan mülkiyeti değil

ETF borsada işlem gören fondur. S&P 500 fonunun payı, fonda hak ve endekse maruziyet sağlar; her bileşen şirketin pay defterinde doğrudan hissedar yapmaz. Fiziksel fon menkul kıymet tutar, sentetik fon endeks getirisini türev düzenlemelerle izleyebilir. Portföy, örnekleme/tam kopyalama veya sentetik yöntem ve karşı taraf riskini belgelerden inceleyin. Dünya çapındaki ETF’ler aktif, yoğunlaşmış, kaldıraçlı veya ters hedefli de olabilir.

Türkiye’de SPK’nın BYF rehberi, Borsa İstanbul’da işlem gören katılma paylarını, birincil oluşturma/iade ile ikincil borsa işlemini ayırır. Bu yerel tanımı dünyadaki bütün ETF stratejilerine genellemeyin. İçtüzük, izahname ve yatırımcı bilgi formundan payın niteliğini kontrol edin. Geleneksel açık uçlu fonda sabit vade olmayabilir; bu fonun hiç kapanamayacağı/tasfiye olamayacağı anlamına gelmez.

Tam nakitle, borçlanmadan alınan kaldıraçsız payın değeri düşebilir; bu modelde kayıp yatırılan nakitle sınırlıdır. Borçlanma veya açığa satış bu sınırı değiştirir. Takas süresi piyasa ve işlem şartına bağlıdır. ABD’de ilgili standart menkul kıymet işlemleri 28 Mayıs 2024’te T+1’e geçti; T+2 bütün ETF’ler için evrensel kural değildir. İşlem anı, takas ve çekilebilir nakit zamanını ayrı kontrol edin.

CFD, ETF üzerine olsa da sözleşme kalır

CFD referans değerin farkını sözleşmeye göre hesaplaştırır; dayanak varlığın mülkiyetini devretmez. ETF CFD’si de fon payı değildir; teminatı tam karşılamak bu hukuki yapıyı değiştirmez. CFD’nin yapısı farkı açar. Gerçek sözleşmede teminat, kısa pozisyon imkânı, süre/vade, finansman ve kurumsal işlem düzeltmelerini okuyun.

Nakit CFD, sağlayıcının kesiminde finansman tahakkuk ettirebilir. Bazı vadeli/forward sözleşmelerde maliyet ayrı gecelik ücret yerine fiyata veya spreade dahildir; sıfır ayrı ücret sıfır finansman etkisi demek değildir. Temettü düzeltmesi gerçek fon dağıtımıyla aynı hak veya vergi olayı sayılmaz. Karşılaştırmayı aynı nominal, süre, fiyat ve gider kapsamıyla yapın; her CFD için “her gece kesin borç” veya evrensel maliyet galibi ilan etmeyin.

NAV yükselişi satış fiyatınız değildir

Kaynak model: aynı tam nakit ETF’nin 50 payı; eşleşen değerleme anlarında NAV 100→103 EUR, gerçekleşmiş alış/satış 102→103 EUR. Dağıtım, bölünme, döviz veya yatırımcı gideri yok. Fon giderleri değerlere zaten yansımıştır.

ETF primi azalınca fiyat getirisi düşerHayalî NAV 100’den 103 EUR’ya; işlem fiyatı 102’den 103 EUR’ya çıkar. 50 payın fiyat sonucu 50 EUR, yalnız NAV ile bulunan 150 EUR değil.PAY FİYATI ≠ VARLIK DEĞERİ50 pay alınıyorNAV: 100 EURAlış fiyatı: 102 EURPrim: +2 EUR/pay50 pay satılıyorNAV: 103 EURSatış fiyatı: 103 EURPrim: 0 EUR/payNAV değişimi: +3 EUR/payPrim değişimi: −2 EUR/payİşlem fiyatı değişimi: +1 EURFiyat sonucu: 50 ×1 EUR=+50 EURYalnız NAV ile +150 EUR bulmak yanlış.
NAV +3 EUR/pay, prim −2 EUR/pay; işlem fiyatı +1 EUR. 50×1=50 EUR fiyat sonucu. Gerçekleşmiş fiyatlar spreadi içerir; yeniden düşmeyin.

Yalnız NAV değişimini kullanmak 50×3=150 EUR verir ve sonucu 100 EUR fazla gösterir. Kaynak hiçbir fonda primin kaybolacağını tahmin etmez. CFD’de de NAV otomatik çıkış fiyatı değildir; sözleşmenin referansı ve gerçekleşme şartı belirlenir. Gerçekleşmiş fiyat ile varlık değerini aynı alan sanmayın.

Karşılaştırma tablosunda aynı ölçüyü kullanın

BaşlıkTam nakit ETF payı modeliCFD sözleşmesi
HakBelirli fonda pay; portföy/yöntem incelenir.Dayanak mülkiyeti olmadan sözleşmesel maruziyet.
KaldıraçBurada borçlanmasız, kaldıraçsız pay varsayılır; bütün fonlar böyle değildir.Ülke, ürün, müşteri ve sağlayıcı teminat şartı geçerlidir.
SüreStrateji, günlük hedef, kapanma ve nakit ihtiyacı önemlidir.Vade, finansman ve gerçekleşme koşulları önemlidir.
GiderFon giderleri ve işlem, spread, dönüşüm giderleri.Spread, varsa ayrı komisyon, finansman ve düzeltmeler.
GelirVarlık ve pay sınıfına göre dağıtım veya içeride yeniden yatırım.Sözleşmedeki temettü düzeltmesi; aynı hak değil.
Kayıp ve hak aramaBurada yatırılan nakit riski; saklama, eksik varlık ve tazmin kapsamı ayrıca kontrol edilir.Teminat azami zarar değildir; hesap düzeyinde borç koruması varsa kapsamı kontrol edilir.
VergiDağıtım ve pay satışı kendi ikamet/hesap/fon koşulunda incelenir.Türev sonuçları ve giderler kendi uygun kategorisinde incelenir.

Avrupa olağan bireysel CFD örneğinde tanımlı büyük döviz çiftleri 1:30, diğer döviz/büyük endeksler 1:20, tek hisseler 1:5 kapsamı taşır. Bu ETF payı için genel 1:5 sınırı veya Türkiye kuralı değildir. Kapsam ve teminat oranları ayrıca kontrol edilir. ETF/CFD etiketi tek başına her ürünün oynaklık, düşüş veya uygunluk sırasını belirlemez.

Fon stratejisini, erişimini ve belgesini okuyun

Geniş portföy birçok varlığa maruziyet sağlayabilir; tek sektör veya tek hisseye odaklanan fon aynı çeşitlendirmeyi sunmaz. Düşük ücret, endeks getirisini birebir elde edeceğiniz anlamına gelmez: izleme farkı, işlem fiyatı ve diğer giderler sonucu değiştirir. Uzun süre tutmak zararı veya yoğunlaşma riskini kaldırmaz; günlük hedefli kaldıraçlı/ters fonları sıradan uzun vadeli fonla aynı değerlendirmeyin.

Uygulanabilir Avrupa PRIIPs kapsamındaki bireysel sunumda gerekli KID hazırlanıp sunulmalıdır; gereken belge eksikliği erişimi kısıtlayabilir. Bu, ABD’de kurulmuş bütün ETF’lerin her ülkede yasak olduğu anlamına gelmez; UCITS statüsünü ve kendi aracınızın hizmet kapsamını kontrol edin. Avrupa belgesi Türkiye erişim ve vergi şartını tek başına çözmez. Buffett’ın 1993 mektubu zamana yayılmış endeks alımı ve çeşitlendirme görüşünü anlatır; tarihsel görüş, her fonda gelecekte üstün getiri garantisi değildir.

CFD kullanımında hedef ve risk ayrı değerlendirilir

Kısa süreli fiyat pozisyonu veya mevcut portföye karşı koruma amaçlanabilir. Fakat kısa endeks CFD’si hisse portföyünü birebir korumak zorunda değildir: dayanak, nominal, zaman ve finansman farklılıklarını kontrol edin. Ekonomileri veya merkez bankalarını takip etmek işlem avantajı kanıtı olmaz. Öğrenmek için birinci, ikinci hesabı kaybetmenin şart olduğu fikrini benimsemeyin; zarar ilk işlemden başlayabilir ve eğitim ileride kâr garantilemez.

Türkiye’de yerleşik okuyucu, kaldıraçlı hizmet için SPK yetkisini ayrıca doğrular. Yabancı lisans, hesap etiketi veya Avrupa sınıflaması bunu ortadan kaldırmaz. CFD’nin karşı tarafına alacak hakkı ile fonda payı ayırın; ikisinde de saklama, ayrıştırma, iflas açığı ve tazmin kapsamını gerçek belgede okuyun. ETF payı sahibi olmak her aracı iflasında sıfır operasyonel risk anlamına gelmez.

EUR kârı TRY sonucunun yerine koymayın

Yeni bağımsız TRY muhasebe varyantı kaynakla aynı 50 payın 102/103 EUR gerçekleşmelerini kullanır, ayrıca yeni varsayımlar ekler. Alış dönüşümü tam 42 TRY/EUR, satış dönüşümü tam 40 TRY/EUR; kurlar uygulanan tüm dönüşüm etkisini içerir. Ayrı alış komisyonu 120, satış komisyonu 80 TRY. Dağıtım, bölünme, diğer ücret ve vergi yoktur. Gerçek fon, kur serisi veya yatırımcı vergisi hesabı değildir.

Pay alışı 50×102=5.100 EUR, TRY çıkışı 214.200; satış 50×103=5.150 EUR, TRY girişi 206.000. EUR fiyat sonucu +50 iken dönüşümden sonra TRY sonuç −8.200; iki ayrı komisyonla −8.400 TRY. Fon giderini NAV/fiyat içinde sayıp tekrar hayalî TER kesintisi eklemeyin. EUR kotasyonu, fonun dayanak para riskinin korunmuş olduğu anlamına da gelmez; bu örnek yalnız yatırımcının verilen nakit akışlarını uzlaştırır.

EUR fiyat kârı, TRY nakit sonucunu garantilemezYeni hayalî varyant: 50 pay 102→103 EUR; dönüşüm 42→40 TRY/EUR. Kurlar bütün dönüşüm etkisini içerir; ayrı alış 120/satış 80 TRY gideri var. Dağıtım/diğer gider/vergi yok.VARSAYIMSAL HESAPLAMAAlış akışı50×102×42=214.200 TRYSatış akışı50×103×40=206.000 TRYÖnce fiyat, sonra dönüşüm+2.100−10.300=−8.200 TRYAyrı gider sonrası−8.200−120−80=−8.400 TRY
EUR fiyat kârı, TRY nakit sonucunu garantilemez. Yeni hayalî varyant: 50 pay 102→103 EUR; dönüşüm 42→40 TRY/EUR. Kurlar bütün dönüşüm etkisini içerir; ayrı alış 120/satış 80 TRY gideri var. Dağıtım/diğer gider/vergi yok.

Alış ve satış nakdini uygulanan kurlarla çevirin; fon içi gideri ve spreadi tekrar düşmeyin.

Küçük ekranda şemayı yatay kaydırabilir veya büyütebilirsiniz. Değerler ve sonuç aşağıdaki metinde de yer alır.

Alış akışı
50×102×42=214.200 TRY – Ayrı 120 TRY komisyon daha var.
Satış akışı
50×103×40=206.000 TRY – Ayrı 80 TRY komisyon daha var.
Önce fiyat, sonra dönüşüm
+2.100−10.300=−8.200 TRY – Fiyat etkisi ilk kurla; FX etkisi son EUR tutarıyla ölçüldü.
Ayrı gider sonrası
−8.200−120−80=−8.400 TRY – EUR fiyat sonucu +50. Bu iki sonuç farklı birimdedir.

Farkı bu açık sırayla ayırabiliriz: fiyat değişimi eski 42 kurunda +2.100 TRY; sonra son 5.150 EUR’nun dönüşümündeki 42→40 farkı −10.300 TRY. Toplam −8.200; ayrı 200 giderle −8.400. Etki ayırma sırası belirtilmiştir; başka bir bazla parçalar değişebilir, toplam aynı kalır. Bu sonuç kurun veya primin gelecekte böyle hareket edeceği tahmini değildir.

Diğer tuzaklar da kapsam karışıklığıdır: izin verilen kaldıraç, gerçek nominal değişmeden fiyat kârını çarpmaz. Belirli dönemin zarar eden CFD hesap oranı bir ETF katkı tutarıyla doğrudan karşılaştırılmaz. CFD’yi yalnız düşük giriş teminatı nedeniyle ucuz fon saymayın; finansman, vade ve tüm işlem maliyetini aynı senaryoda hesaplayın.

Önce hak, sonra maruziyet ve toplam maliyet

Yapısal soru fon payı mı sözleşme mi tuttuğunuzdur. Ardından gerçek varlık, çeşitlendirme, hacim, finansman, işlem ve yükümlülük şartları gelir. Bir fonu “düşük riskle yıllarca büyür” veya CFD’yi “her koşulda aynı sürede biter” diye sınıflandırmayın. Amaç, süre, nakit ihtiyacı ve kayba dayanma kapasitesine göre gerçek ürünü değerlendirin; beş yıl evrensel ayrım çizgisi değildir.

Uygulanabilir dört kontrol

  1. Hedefi, tutma süresini ve paraya erişim ihtiyacını yazın. Fonun günlük/uzun dönem hedefini veya CFD’nin vade ve finansmanını bununla karşılaştırın.
  2. Aynı maruziyet için fon gideri, gerçekleşmiş fiyat, ayrı komisyon ve dönüşümü ayırın. CFD’de swap birimini, sözleşme çarpanını ve tahakkuk takvimini bilmeden “puan×gün” hesabı yapmayın.
  3. Dist/Acc etiketini belgede doğrulayın. İçeride yeniden yatırım vergisiz veya her ülkede yalnız satışta vergileme demek değildir. Vergi ikameti, fonun yapısı, hesap türü, dağıtım/satış/türev kategorisi ayrı incelenir. Polonya PIT-38/PIT-8C ulusal örneklerdir; Türkiye beyan formu değildir.
  4. Aracının tam unvanı, ilgili hizmet yetkisi, saklama ve şikâyet yolunu resmi kayıttan kontrol edin. ESMA bütün brokerlara doğrudan lisans veren makam değildir. Uyarı listesinde yokluk güven kanıtı sayılmaz; vergi için güncel kişisel kapsamı ayrıca doğrulayın.