Bu makalede
Bu makaleyi okuduktan sonra…
- Pay sahipliği, fon katılımı ve CFD alacağını birbirinden ayırmak.
- Aynı 10.000 USD nominalde giriş, taşıma ve çıkış maliyetlerini toplamak.
- Yeni TRY modelinde iki ücret planının kesiştiği tahakkuk sayısını bulmak.
Kavramları makaleden ayrılmadan öğrenin
CFD — fark sözleşmesi Komisyon Kaldıraç: teminat limiti ve fiilî maruziyet Swap: CFD taşıma finansmanı Pozisyonun nominal tutarı Bakiye“Forex mi, borsa mı?” sorusundan önce ne satın aldığınızı yazın: şirket payı, yatırım fonu katılımı, teslim edilebilir döviz veya fiyat farkı sözleşmesi. Aynı uygulamada görünmeleri aynı hakkı ve maliyeti verdikleri anlamına gelmez. Amaç, elde tutma süresi ve karşılanabilir zarar belli olmadan bir piyasa etiketini kazanan ilan etmek yanıltır.
Pay piyasasında neye sahip olursunuz?
Şirket payı ortaklık hakkıdır; oy ve dağıtım hakları pay sınıfına ve hukuki düzenlemeye bağlıdır. Temettü, şirketin dağıtım kararıyla ilgilidir; her yıl zorunlu kazanç değildir. Geri alım da bütün ortaklara otomatik nakit ödeme değildir. Bir ETF payı aldığınızda fon katılımına sahip olursunuz; portföyündeki her şirketin payını doğrudan kendi hesabınıza almış olmazsınız.
NYSE, Nasdaq, Londra, Xetra, Euronext ve Polonya GPW farklı işlem yerlerine örnektir. Bu liste Türkiye’den her kuruma veya ürüne erişim tavsiyesi değildir. Tam bedeli ödenen nakit pay alımı borçlanma gerektirmez; fakat komisyon, saklama veya dönüşüm gideri bulunabilir. Aynı şirket fiyatını izleyen CFD ise payın kendisi değildir. ETF ile CFD farkı sözleşme hakkını ayrıca karşılaştırır.
Forex adı hangi sözleşmeleri kapsar?
Döviz piyasası teslim edilebilir döviz ve çeşitli türevleri içerir. Perakende döviz CFD’si temel para birimini teslim almakla eşitlenmez. Para çiftinin göreli fiyatını ve sözleşmenin nakit sonucunu izlersiniz. Pay sahibinin temettü hakkı, döviz CFD’sine aktarılmaz; finansman tahakkuku sözleşmeye göre borç veya alacak yaratabilir.
Birçok ürün çalışma haftasında uzun saatler sunar; gerçek takvim, bakım arası, tatil ve kurum koşulu okunur. Seans çakışması her anda en dar spread veya yeterli miktar garantisi değildir. Sunulan kaldıraç ile kullanılan maruziyet ayrıdır. Tarihsel ESMA müdahalesi öncesi zarar oranları da bugünkü bütün yatırımcılar için sabit başarısızlık olasılığı değildir.
Aynı nominalde giriş, taşıma ve çıkış
Kaynak hayalî modelde nominal 10.000 USD, fiyat değişmiyor. Payda 20 USD giriş, sıfır saklama, 20 USD çıkış; CFD’de aynı ücretlere 30 ayrı tahakkukun her biri için 2 USD finansman ekleniyor. Spread, temettü, vergi ve kur dönüşümü yok.
İki ürünü aynı ölçekte nasıl karşılaştırırsınız?
| Soru | Nakit pay | Döviz veya pay CFD’si |
|---|---|---|
| Hangi hak? | Pay sınıfına bağlı ortaklık hakkı | Sözleşmeye bağlı fiyat farkı |
| Hangi takvim? | İşlem yeri, seans ve tatil koşulu | Ürün ve kurumun işlem/finansman takvimi |
| Hangi maruziyet? | Ödenen bedel, miktar ve varsa ayrı borç | Nominal, hesap özkaynağı ve gereken teminat |
| Hangi maliyet? | Giriş, saklama, çıkış, dönüşüm | Giriş, spread, finansman, çıkış, dönüşüm |
EEA/AB’deki 2018 ESMA perakende CFD çerçevesinde belirli ana döviz çiftleri için 30:1, tekil pay CFD’si için 5:1 örnekleri vardır; bunlar nakit paya kaldıraç zorunluluğu veya Türkiye limiti değildir. Ürün, para çifti tanımı ve müşteri sınıfı belirleyicidir. Başlangıç minimumu da bütün kurumlarda aynı değildir. Aynı yatırılan para yerine aynı nominali karşılaştırmak fiyat duyarlılığını anlamaya yardım eder; toplam riskin eşit olduğunu kanıtlamaz.
Yeni TRY modeli: ucuz seçenek elde tutma süresiyle değişir
Ayrı ve tamamen hayalî iki ücret planında nominal 200.000 TRY, fiyat sabit olsun. A planı nakit pay için 150 TRY giriş, 150 TRY çıkış ve her ücret tahakkukunda 20 TRY saklama; B planı CFD için 50 TRY giriş, 50 TRY çıkış ve tahakkuk başına 40 TRY finansman alsın. Aynı n sayıda ücret olayı varsayalım; gerçek piyasadan tarife veya Türkiye’de ürün teklifi değildir. Diğer maliyetler ve dağıtımlar dışarıdadır.
Toplamlar A = 300 + 20 × n, B = 100 + 40 × n. Beş olayda A 400, B 300 TRY; on olayda ikisi de 500 TRY; yirmi olayda A 700, B 900 TRY tutar. B’nin düşük giriş/çıkışı daha uzun taşımada avantajını kaybetti. Eşik, (300 − 100) / (40 − 20) = 10 ücret olayıdır. Gerçek iki takvim eşleşmiyorsa tek n kullanamazsınız; her planın olaylarını ayrı sayın.
Elde tutma süresi ve tahakkuk takvimi değişince ücret sıralaması tersine dönebilir. Hak ve risk eşitliği bu hesapta kanıtlanmaz.
Küçük ekranda şemayı yatay kaydırabilir veya büyütebilirsiniz. Değerler ve sonuç aşağıdaki metinde de yer alır.
- Taşıma olayı yok
- A 300 / B 100 TRY – Sabit giriş ve çıkış toplamı.
- 5 eşleşen olay
- A 400 / B 300 TRY – B 100 TRY daha ucuz.
- 10 eşleşen olay
- A 500 / B 500 TRY – (300 − 100) / (40 − 20) = 10 olay.
- 20 eşleşen olay
- A 700 / B 900 TRY – B 200 TRY daha pahalı; farklı gerçek takvimlerde tek n kullanılamaz.
Sınır kontrolü: hiç taşıma tahakkuku yoksa A 300, B 100 TRY. İki planın olay başına gideri eşit olsaydı bu modelde sonlu kesişme olmaz, sabit ücret farkı kalırdı. Hesap yalnız ücret karşılaştırmasıdır; ortaklık hakkını, karşı taraf riskini veya teminat nedeniyle pozisyonun erken kapanmasını eşitlemez. “En ucuz ürün” yerine önce hangi süre ve hangi sözleşme için ucuz olduğunu söyleyin.
Uzun vadeli birikim için hangi kanıt gerekir?
Geniş bir fon şirketlere özgü riski dağıtabilir; piyasa düşüşünü veya negatif reel sonucu kaldırmaz. S&P 500 büyük ABD şirketlerine, MSCI World gelişmiş ülkelerin büyük ve orta ölçekli şirketlerine, FTSE All-World gelişmiş ve gelişen ülkelerin büyük/orta ölçekli şirketlerine odaklanır. “World” adı bütün şirketleri kapsamaz. Güncel yöntem, ülke/sektör yoğunluğu, fon gideri ve para maruziyeti okunmalıdır.
İki geçmiş seriyi aynı tarihler, para birimi, temettü yaklaşımı ve giderlerle karşılaştırın. Fiyat endeksi toplam getiri endeksi değildir; seçilmiş iyi dönem bütün olası sonuçları temsil etmez. Genel endeks tanıtımı her on yılda kâr veya belirli yıllık reel getiri kanıtı sağlamaz. Yakın para ihtiyacı, ufuk ve zararı taşıma kapasitesi birlikte değerlendirilir; uzun ufuk tek başına garanti değildir.
Döviz işlemi ne zaman ayrı değerlendirilir?
Döviz gelecekteki harcama veya korunma ihtiyacına da hizmet edebilir; her Forex işlemi spekülasyon değildir. Spekülatif işlem bütçesi ise sıfırlanabilen ve yakın giderleri finanse etmeyen ayrı bir karardır. Uzun vadeli birikimin yerine düzenli gelir varsayılmamalıdır. Birkaç hesabı kaybetmek zorunlu öğrenme aşaması değildir.
Çalışma saati dışındaki erişim yararlı olabilir; akşamın her zaman en iyi gerçekleşmeyi verdiği sonucu çıkmaz. Pay ve dövizi birlikte kullanmak da otomatik çeşitlendirme değildir; ortak risk faktörleri olabilir. Evrensel %80–90 çekirdek veya %5–10 işlem payı önermeden amaç, nominal, finansman ve zarar bütçesini iki araçta da kaydedin.
Karşılaştırmayı hangi tuzaklar bozar?
- Seçilmiş kazanan hisseyi bütün işlem hesabının tam geçmişiyle karşılaştırmak.
- Her ETF’yi pasif, her döviz işlemini spekülatif kabul etmek.
- 500:1 sunulmasını güvence sanmak. Gerçek nominal özkaynağın 500 katıysa %0,2 aleyhte fiyat hareketi başlangıç özkaynağına eşittir; gider ve daha erken kapanış yok sayılan aritmetiktir, gerçek likidasyon fiyatı tahmini değildir.
- Saklamadaki pay ile CFD alacağını iflasta aynı hak saymak. Hukuki varlık, saklama düzeni ve uygulanabilir koruma ayrıca incelenir; tam ve hemen geri ödeme varsayılmaz.
- Komisyonu tek maliyet veya hesap bakiyesini tek maruziyet ölçüsü saymak.
Türkiye’de yetki ve vergi nasıl kontrol edilir?
Kurumun tam hukuki adını, yetkili hizmetini, ürünü ve müşteri kapsamını doğrulayın. Türkiye’de yerleşik için kaldıraçlı hizmette SPK yetkisi kontrol edilir. Yabancı lisans veya AB pasaportu Türkiye izni değildir; “tier 1” resmî lisans kategorisi değildir. Tarihsel ESMA koruması ve Polonya KNF tazminat örneği bütün ülkelerde geçerli güvenceye çevrilemez.
Vergi ikameti, mükellef türü, ürün, hesap ve ilgili yıl belirleyicidir. Kapanan işlem, finansman veya dönüşümün her ülkede ayrı ve aynı vergi olayını oluşturduğunu varsaymayın. Kurum dökümü kayıttır; bütün beyan görevini tamamladığınızı kanıtlamaz. Burada Türkiye’ye özgü oran veya zorunlu dönüşüm yöntemi belirlenmiyor.
Karar vermeden hangi liste tamamlanmalı?
- Amacı, ufku ve para çekme tarihini yazın; yakın gider parasını ayırın.
- Pay, fon katılımı veya sözleşme hakkını adlandırın.
- Hesaba yatırılan tutar ile nominali ayırın; teminatı azami zarar saymayın.
- Aynı hayalî nominal için giriş, bütün taşıma olayları ve çıkışı kâğıt üzerinde toplayın.
- Yetki ve vergi kayıtlarını ilgili ülke kapsamında kontrol edin. Varsayımı ve çözülemeyen noktayı yazıp planı düzenli gözden geçirin; bu süreç kâr garantisi değildir.
Anladığınızı kontrol edin
Alıştırma: yaklaşık 2 dakika.
Yanıtı ve açıklamayı göster
Pay 40, CFD 20 + 60 + 20 = 100 USD; fark 100 − 40 = 60 USD. Sonuç bu varsayılan tahakkuk takvimine bağlıdır.
Diğer sorular
Forex mi, pay almak mı daha kârlı?
İkisini aynı hesapta kullanabilir miyim?
30:1 ve 5:1 bütün ülkelerde geçerli mi?
S&P 500, MSCI World ve FTSE All-World aynı mı?
Temel analiz iki piyasada aynı mı?
TRY modelinde B planı neden sonradan pahalılaşıyor?
Kaynaklar ve doğrulama
- Investor.gov — Stocks
Ortaklık, pay sınıfı, dağıtım ve zarar riski; uzun vadeli sonuç garantisi değil.
- S&P Dow Jones Indices — S&P 500
Büyük ABD şirketleri kapsamı; belirli gelecek veya reel getiri kanıtı değil.
- MSCI — World Index
Gelişmiş ülkelerin büyük/orta ölçekli şirketleri; bütün dünya şirketleri değil.
- LSEG — FTSE All-World
Gelişmiş ve gelişen ülkeler, büyük/orta ölçek kapsamı; fonun kendi gideri ayrı.
- ESMA — 2018 CFD intervention measures
Tarihsel EEA/AB perakende ürün sınırları ve hesap korumaları; Türkiye düzeni değil.
- SPK — İzinsiz kaldıraçlı işlemler
Türkiye’de yerleşikler için kaldıraçlı hizmet yetkisi.
Hesaplamalar açıkça belirtilen varsayımlara dayanır. Güncel piyasa verilerinin veya sağlayıcının koşullarının yerini almaz.
