Perakende ve profesyonel CFD müşterisi: koruma nasıl değişir?

CFD hesabındaki müşteri sınıfı kullanılabilir kaldıraç ve hukuki korumayı etkileyebilir. Bu karşılaştırma olağan perakende müşteri, Polonya’nın deneyimli perakende uygulaması ve MiFID II kapsamında talep üzerine profesyonel işlemi ayırır. Polonya uygulaması her ülkede bulunan üçüncü MiFID sınıfı değildir. Önce sözleşme şirketi, ülke, ürün ve sınıflandırma belgelerini belirleyin; Türkçe arayüz Türkiye veya Avrupa mevzuatı seçmez.

Karşılaştırılan sınıflar hangi düzenlemeden geliyor?

MiFID II, perakende ve profesyonel müşterileri ayırır; belirli hizmetlerde uygun karşı tarafları da tanır. Polonya’nın deneyimli perakende uygulaması ulusal CFD düzenlemesidir ve müşteriyi profesyonel yapmaz. Talep üzerine profesyonel işlemde Ek II, değerlendirme ve usulün yanında üç ölçütten en az ikisini ister. Doğrudan profesyonel kabul edilen kuruluşların yolu bu özel kişi talebinden ayrıdır.

ESMA 2018’de geçici perakende CFD tedbirleri getirdi: başlangıç teminatı sınırları, hesap düzeyinde kapatma ve negatif bakiye koruması, teşvik kısıtı ve risk uyarıları. O belge tarihseldir. Bugünkü uygulamada ilgili ülkenin tedbiri ve ürün kapsamına bakılır; örneğin Polonya KNF kararı veya UK FCA kuralları. Tek bir 2018 paketi bütün ülkelerin bütün hesaplarını kapsamaz.

Sınıf, kârlılık madalyası veya prestij basamağı değildir. Değişiklik talebinden önce yazılı korumaları karşılaştırın: hangisi zorunlu, hangisi sözleşmeden doğuyor, hangisi kapsam dışında? MiFID II rehberi Avrupa sınıflandırmasının arka planını anlatır. Türkiye’deki profesyonel müşteri şartlarını MiFID sayılarıyla aynı varsaymayın; ilgili yerel hizmet ve sınıf ayrıca incelenir.

Polonya perakende CFD örneğinde hangi korumalar var?

KNF kararındaki olağan perakende asgari başlangıç teminatı, USD, EUR, JPY, GBP, CAD ve CHF içinden iki paranın oluşturduğu çiftlerde %3,33’tür. Diğer döviz çiftleri, belirtilen ana endeksler ve altında %5; diğer emtia ve endekslerde %10; hisse ve diğer dayanaklarda %20; kripto CFD’de %50’dir. Bunlar ürün koşullu alt sınırlardır; sağlayıcı daha fazla isteyebilir. Başka ülkelerde tanım veya ürün yasağı farklı olabilir. Teminat sınırı, sert harekette sermayenin kalacağı garantisi değildir.

Karar kapsamındaki CFD hesabının nakdi ile açık CFD’lerin gerçekleşmemiş toplam kâr/zararı, açık pozisyonların toplam başlangıç teminatının yarısının altına düşünce en az bir pozisyonun belirtilen koşullarla kapatılmasını öngörür. Hangi zararlı pozisyonun önce kapanacağını veya kesin dolum fiyatını vaat etmez. Kapsanan perakende CFD yükümlülüğü hesap düzeyinde sınırlandırılır; mevduatın korunacağı anlamına gelmez. Teşvik kısıtı ve sağlayıcıya özgü uyarının da kapsamı vardır. Negatif bakiye koruması borç mekanizmasını ayrıca açıklar.

Deneyimli perakende müşteri neden hâlâ perakendedir?

Bu uygulama Polonya KNF kararına aittir. Koşulları sağlayan müşteri perakende kalır; %1 başlangıç teminatı yalnız belirtilen döviz/endeks/altın gruplarında kullanılabilir. Diğer ürünlerin aynı düşük teminata geçtiği veya bunun her ülkede genel 1:100 hakkı olduğu söylenemez. Karar kapsamındaki diğer perakende yükümlülükleri devam eder.

Geçmiş 24 ay içindeki uygun CFD açılış faaliyeti ile belgeli türev bilgisi birlikte gerekir. Karar üç alternatif deneyim yolunu ve kabul edilen bilgi kanıtını açıklar. Sağlayıcı yazılı talebi değerlendirir, şartları en az yılda bir yeniden kontrol eder. Eğitim yolu en az 50 saat, bilgi doğrulaması ve geçmiş 12 ay içindeki belirtilen belgeyi gerektirir. Bir kurs tek başına otomatik statü veya kârlılık kanıtı değildir. Eşiğe ulaşmak için gereksiz işlem yapmayın; mevcut kayıtları değerlendirin.

Toplam servet ile tanımlanan portföy farklıdır

Talep üzerine profesyonellikte portföy ölçütü nakit mevduat ve finansal araçları içerir, 500.000 EUR’yu aşmalıdır. Kaynak kurgu kişide 100.000 EUR nakit, 390.000 EUR araç ve doğrudan sahip olunan 200.000 EUR konut var. Geçerli EUR değerlemeleri ve başka varlık olmadığı varsayılır; konut fon payı veya menkul kıymet değildir.

Bu ölçütün toplamı 490.000 EUR’dur; konutla 690.000 yapıp sağlandı denemez. Nakdi dışlayıp 390.000 saymak da yanlış. Tam 500.000 bile “aşar” şartını sağlamaz. Bu tek ölçüt sağlansaydı dahi bütün değerlendirme ve usulün yerini almazdı. Burada diğer ölçütler hakkında karar verilmiyor; borçlanarak veya işlem sayısını zorlayarak uyum üretme önerisi değildir.

Talep üzerine profesyonellikte hangi haklar değişebilir?

MiFID II Ek II uyarınca şirket uzmanlık, deneyim ve bilgiyi değerlendirmelidir. Üç ölçütten en az ikisi gerekir: ilgili piyasada önceki dört çeyrekte çeyrek başına ortalama 10 önemli büyüklükte işlem; nakit/finansal araç portföyünün 500.000 EUR’yu aşması; öngörülen hizmet/işlemlerin bilgisini gerektiren finans sektörü görevinde en az bir yıl deneyim. Her finans işi otomatik ilgili görev değildir, her küçük emir de önemli işlem sayılmaz.

Müşteri yazılı talep eder; şirket kaybedilebilecek koruma ve yatırımcı tazmin hakları için açık yazılı uyarı verir. Müşteri sonuçların farkında olduğunu sözleşmeden ayrı belgeyle yazılı kabul eder. İki ölçütü işaretlemek otomatik onay değildir. Büyük portföy her başvuruda tek başına zorunlu şart veya yeterli şart değildir; diğer ikisi ve değerlendirme ayrı değerlendirilir.

Zorunlu perakende CFD tedbirleri profesyonel hesabı otomatik korumaz; statü değişikliği belirli yüksek kaldıraç garantisi de yaratmaz. Sağlayıcının sözleşmesindeki negatif bakiye korumasını, şart ve istisnalarını okuyun. Sözleşmesel koruma yalnız “iyi niyet” değildir, anlaşmaya dayalı hak yaratabilir. Şikâyet ve tazmin uygunluğunu ayrı kontrol edin; her profesyonelin bütün hakları kaybettiği genellemesi doğru değildir.

Aynı pozisyonda teminat ile fiyat riskini ayırın

Kaynak kurgu hesap 20.000 PLN, pozisyon beş standart EUR/USD lotu yani 500.000 EUR’dur. EUR/USD 1,1000 ve USD/PLN 4,00 varsayımıyla başlangıç nominali 2.200.000 PLN eder. Tam model oranları 1:30 ve 1:200 sırasıyla yaklaşık 73.333 PLN ve 11.000 PLN teminat ister. Bunlar varsayılan sözleşme oranlarıdır; kararın gerçek %3,33’ünü 1/30’a eşitlemiyoruz. 20.000 bakiye, 1:30 modelindeki bu pozisyonun teminatını tek başına karşılamaz.

Aynı hacimde 100 pip ters hareket, masraftan önce 5.000 USD, sabit model kuruyla 20.000 PLN zarardır. Daha az teminat bu fiyat hassasiyetini azaltmaz. Örnek, pozisyonun bu harekete kadar kapatılmadan yaşayacağını garanti etmez. Tek hesap bakiyesi de profesyonel uygunluğunu tek başına doğrulamaz veya dışlamaz. 1:500 kaldıraç tuzağı pozisyon büyüklüğüyle birlikte okunmalıdır.

Yeni TRY testi: aynı varlık, farklı değerleme kuru

Ayrı kurgu, MiFID’in yalnız EUR portföy ölçütünün belge kontrolünü sınar; Türk profesyonel müşteri eşiği değildir. Tamamı uygun nakit/finansal araç sayıldığı varsayılan 20.500.000 TRY var. Bir değerlemede 40 TRY/EUR kullanılırsa 512.500 EUR, başka değerlemede 42 kullanılırsa yaklaşık 488.095,24 EUR eder. TRY varlık miktarı değişmediği halde eşik bakımından sonuç değişebilir; bu işlem getirisi değildir.

Bu varlıkta matematiksel sınır 41 TRY/EUR’dur: tam 500.000 EUR verir ve “aşma” ölçütünü sağlamaz. Başvuru için işinize gelen kuru seçmeyin. Değerleme tarihi, kabul edilen kur ve belge yöntemi gerçek değerlendirmede doğrulanmalıdır; TCMB gösterge kurunun otomatik yasal dönüşüm yöntemi olduğu varsayılmıyor. Üstelik 512.500 sonucu bile yalnız tek ölçütü ele alır; diğer ölçütler, uzmanlık değerlendirmesi ve yazılı süreç hâlâ gerekir.

Sınıf değişikliğini imzalamadan önce ne kontrol edilmeli?

1. Şirket ve hesabın mevcut sınıfını belgelerde bulun. Hangi korumayla başladığınızı bilmeden değişikliğin sonucunu değerlendiremezsiniz; paneldeki etiket yetmiyorsa yazılı açıklama isteyin.
2. Gerçek piyasayı, önemli işlem büyüklüğünü, ortalama çeyrek faaliyetini, portföy ve iş deneyimi belgelerini inceleyin. MiFID talep yolunda iki ölçüt, değerlendirme ve usul birlikte gerekir; doğrudan profesyonel sayılan kuruluşların yolu ayrıdır.
3. Önce/sonra korumasını aynı hizmette karşılaştırın: teminat, hesap sorumluluk sınırı, sözleşmesel koruma, istisnalar ve tazmin uygunluğu. Tek paragraf bütün hesap veya her ürünün zarar sınırı değildir.
4. Polonya deneyimli perakende yolu ilgiliyse onun şartlarını ayrıca okuyun. Sırf yeterlilik için işlem yapmayın. Şirket seçim listesi, ana çift teminat çerçevesi ve hizmet yetkisi kontrolü birbirini tamamlar.

Türkiye’de yerleşik kişiye ilgili kaldıraçlı hizmet için SPK yetkisi ayrı doğrulanır. Polonya deneyimli statüsü, bir Avrupa profesyonel etiketi veya yüksek kaldıraç reklamı yerel izin yerine geçmez. Burada Türk sınıflandırma eşiği, güncel sayısal kaldıraç sınırı veya kişisel geçiş önerisi verilmiyor.