Margin call mekaniği: özkaynak, teminat ve gerçek kapanış

15 Ocak 2015’te SNB, euro başına 1,20 CHF asgari kurunu kaldırdı. Sonraki Avrupa perakende CFD önlemleri kaldıraç, teminat kapatma ve negatif bakiyeyi ele aldı. Burada bütün piyasalarda saniyeler içinde aynı yüzde kayıp veya yalnız tek olayın bu kurallara neden olduğu iddia edilmez. Mekaniği anlamak için önce hesabın payını, paydasını ve gerçekleşen fiyatı ayırın.

Teminat ve serbest teminat nasıl hesaplanır?

Bakiye, özkaynak, kullanılan teminat ve serbest teminat ayrı alanlardır. Diğer düzeltmeler olmayan basit modelde özkaynak=bakiye+açık kâr/zarar, serbest teminat=özkaynak−teminat. Teminat pozitifken yüzde seviyesi=özkaynak÷teminat×100. Teminat sıfırsa bu bölüm tanımlı değildir. Kredi, bloke komisyon ve ayrı kaydedilen kalemler tam mutabakatı değiştirebilir; gerçek hesap tanımlarını okuyun.

Kaynak kurguda tek EUR/USD pozisyonunun nominali 100.000 EUR; sabit model teminatı 100.000÷30=3.333,333… EUR. Bu tam otuzda birdir; literal %3,33 hesabının 3.330 EUR’suyla aynı değildir. Özkaynak 10.000 EUR ise teminat seviyesi %300. Bu “her durumda rahat risk” değil, hesap kapasitesi oranıdır. Gerçekte teminat yöntemi, katsayı ve kur değişebilir; burada payda sabit atanmıştır.

Margin call ve stop out farkı nedir?

Teminat çağrısı hesap koşullarında yetersiz teminat uyarısı olabilir; e-posta, telefon veya yanıt süresini garanti etmez. Stop out/zorunlu kapatma pozisyonların kapanmasıyla ilgilidir; eylem ve öncelik sözleşmeye ve uygulanabilir yükümlülüğe bağlıdır. Yatırma talimatı veya stop değiştirme isteği, fonun ya da değişikliğin kapatmadan önce kabul edileceğini garanti etmez.

Kapsanan Birleşik Krallık perakende CFD hesabında FCA kuralı, tanımlı net özkaynak teminat gereğinin %50’sinin altına düşerse piyasa koşulları izin verir vermez kapatma ister. Sağlayıcı daha yüksek yüzdeyle daha erken kapatabilir. Avrupa ulusal önlemleri için de gerçek şirket ve müşteri sınıfını kontrol edin. Profesyonel veya offshore hesap için otomatik %20 veya %30 varsaymayın. Bu yabancı kapsam Türkiye’nin güncel eşiği değildir.

Sabit teminatlı kaynak senaryosunda eşik nasıl bulunur?

Kaynak kurguda 10.000 EUR hesap 1,0850’den 100.000 EUR, yani atanmış standart bir lot alıyor. Teminat 100.000÷30’da sabit; başka pozisyon veya gider yok. USD fiyat sonucu her adımda o anki EUR/USD kuru ile EUR’ya çevriliyor. Başlangıç seviyesi %300.

1,0500’de kayıp 350 pip ve 3.500 USD. 3.500÷1,0500≈3.333,33 EUR; özkaynak≈6.666,67 ve seviye %200. 1,0250’de 600 pip/6.000 USD kayıp, o kurdan 5.853,66 EUR eder. Özkaynak 4.146,34, teminat seviyesi≈%124,39. Hesabın para birimini atlayıp USD tutarını doğrudan EUR bakiyeden çıkarmayın.

Modelin katı “yarısının altı” kuralında tam %50, 1.666,666… EUR özkaynakta ve 1,00153846… fiyatında oluşur; girişten yaklaşık 834,615 pip aşağıdır. Eşitlik, altına düşmek değildir. 1,0015’te özkaynak≈1.662,51 EUR, seviye≈%49,875; koşul artık sağlanır. Bu cebir emrin ne zaman veya nerede gerçekleşeceğini garanti etmez. İlk kaybı planlamak için bu son eşiği beklemeyin.

Fiyat boşluğu ve negatif bakiye koruması

Tetikleme eşiği ile gerçekleşme fiyatı aynı şey değildir. Boşluk veya mevcut miktarın azlığı, modellenen seviyede gerçekleşmeyi engelleyebilir; daha farklı fiyat veya işlem sorunu ortaya çıkabilir. Her hafta sonu ya da politika kararında aynı boşluğu varsaymayın: gerçek olay için kotasyon, zaman ve emir kayıtları gerekir.

Kapsanan perakende CFD hesabında negatif bakiye koruması toplam CFD yükümlülüğünü ayrılmış fonlarla sınırlar. ESMA’nın tarifinde bu nakit ve açık pozisyonların net kârıdır; başka amaçlı varlıklar dışarıdadır. Stop fiyatını veya ilk yatırmanın korunmasını garanti etmez; her profesyonel ya da offshore sözleşmeye otomatik uygulanmaz. NBP rehberi borç açığı ile kaybedilen fonu ayırır.

En büyük zarar mı, FIFO mu önce kapanır?

Kapatma sırasını gerçek sözleşmeden okuyun. En büyük açık zararı taşıyan işlem, en çok teminatı bağlayan işlem olmak zorunda değildir. Pozisyon kapanınca hangi teminatın serbest kaldığını ve kalan özkaynağı hesaplayın. Bütün veya çoğu düzenlenen brokerın en büyük zararı önce kapattığını varsaymayın; FIFO veya başka koşullar ayrıca belgelenmelidir. Sonradan fiyatın toparlanması kapatma anında bilinen bilgi değildir.

Spread ve fiyat kayması neden önemlidir?

İnce işlem veya seans geçişinde spread genişleyebilir. Orta fiyat aynı görünse bile Bid/Ask değerlemesi özkaynağı düşürebilir. Sabit bir İstanbul/Varşova saati veya evrensel üç–beş kat spread çarpanı yoktur; araç, sağlayıcı, tarih ve yaz saati durumu gerekir.

Gerçekleşme aleyhteyse özkaynağı gerçek kapanış fiyatı, ek ücret ve dönüşümle hesaplayın; önceki eşik hesabıyla karşılaştırın. NBP varsa kapsamındaki yükümlülüğü sınırlar. Bu, kalan para tükendikten sonra ulaşılan ikinci bir fiyat tetiği veya garantili ikinci stop değildir.

Maruziyet ile teminat tamponu farklıdır

Seans öncesi iki alanı ayrı planlayın. Teminatı özkaynağın %20–30’u ile sınırlamak yalnız örnek iç kuraldır; deneyimli yatırımcıların evrensel uygulaması veya hayatta kalma garantisi değildir. Kaynak varsayımsal sabit 30:1 hesabında 3.000 EUR teminat, 90.000 EUR nominale karşılık gelir. Gider, dönüşüm ve gerçek kontrat şartları ayrıca gerekir.

Yeni TRY örneği: payda değişirken pozisyon aynı kalabilir

Ayrı demo modeli: özkaynak 10.000 TRY, atanmış USD/TRY fiyatı 40, miktar 2.500 USD; nominal 100.000 TRY. Aynı andaki fiyat ve miktar değişmeden teminat gereğinin 2.000’den 4.000 TRY’ye yükseldiğini varsayalım. Seviye %500’den %250’ye, serbest teminat 8.000’den 6.000’e iner. Bu, gerçek Türk tarife değişimi veya bu oranlarda hizmet sunulabileceği iddiası değildir.

Pozisyonun fiyat duyarlılığı değişmedi: olağan çıkış varsayımı 39,60 ise gider öncesi planlı fiyat kaybı 2.500×(40−39,60)=1.000 TRY, özkaynağın %10’u. Yazılı işlem bütçesi %1, yani 100 TRY ise bu miktar bütçeyi on kat aşar. Seviye %250 görünse de 1.000 kaybı 100’e indirmez. Stop gerçekleşmesi garantili değil; model yalnız miktar ve teminat alanlarını karşılaştırır.

Maruziyet eklemeden önce kontrol edin

1. Hesap belgelerinde uyarı, kapatma temeli ve önceliği bulun. Yüzde mi para mı kullanılıyor; ekranda görünen teminat ile yasal hesap temeli aynı mı, okuyun.
2. Özkaynak, kullanılan/serbest teminat ve pozisyon nominalini ayrı kaydedin. %200 inceleme sınırı atanabilir ama evrensel sağlıklı eşik değildir. Ek para, piyasa riskini ortadan kaldırmaz.
3. Aleyhte fiyat, genişleyen spread, değişen teminat ve boşluk senaryolarını yazın. Seçilen %30 veya %50 teminat oranını güvenlik garantisine çevirmeyin; seans adı daha büyük pozisyon gerekçesi değildir.
4. İlgili veri için resmî tarih ve saat dilimini kontrol edin. NFP her zaman cuma değildir; bu yazı evrensel %15 teminat eylem sınırı kurmaz. Stopu sıkılaştırmak boşlukta fiyatını garanti etmez.
5. Gerçek şirketin ülkeniz ve hizmet için yetkisini, müşteri sınıfınızı ve hesap korumasını inceleyin. Türkiye’de SPK kaldıraçlı hizmet yetkisini yabancı veya BDDK bankacılık izniyle ikame etmeyin.

Kaldıraç kullanılabilir teminatla kayıp bütçesini ayırır; risk yönetimi bunu işlem planına bağlar. Negatif bakiye için ayrı hükmü okuyun; daha büyük oran her zaman daha az işlem zararı demek değildir.