Tüketici fiyat endeksi (CPI/TÜFE)

CPI/TÜFE için ülke, kapsam, dönem ve baz eşleştirilir; endeks seviyesi yüzde enflasyon veya her hanenin maliyet artışı değildir.

Ne anlama gelir?

Belirtilmiş nüfusun tüketim mal ve hizmetlerinin fiyat değişimini izleyen bir endeks ailesidir. ABD tüm kalemler CPI-U ile gıda/enerji hariç CPI aynı kapsamda değildir; Türkiye’nin TÜFE’si ayrı istatistiktir. Ülke, kapsam, nüfus, karşılaştırma dönemi, baz ve mevsim düzeltmesini belirtin. Endeks her hanenin kişisel maliyet artışını veya döviz yönünü tek başına belirlemez.

Somut örnek

Kaynak kurgusal ABD tüm kalemler CPI-U aynı bazda ve mevsim düzeltmesi olmadan bir yılda 100’den 104’e çıkar: (104/100−1)×100=%4; %104 değil. Ayrı TRY sepet kontrolünde aynı iki tarih eski bazla 120/124,8, yeniden ölçeklenmiş aynı seriyle 200/208 olsun. İki doğru karşılaştırma da %4 verir. Eski 120’yi yeni 208 ile karıştırmak yaklaşık %73,33 sahte değişim üretir. Tam bu atanmış sepeti izleyen 25.000 TRY maliyet %4 ile 26.000 olur; bu resmî güncel endeks veya herhangi bir hanenin ölçülmüş harcaması değildir.

Baz değişir, aynı fiyat değişimi değişmezAyrı varsayımsal aynı seri/tarihler: eski baz 120→124,8, yeni baz 200→208; aynı atanmış sepetin önceki maliyeti 25.000 TRY.VARSAYIMSAL HESAPLAMAEski bazda doğru hesap124,8/120−1 =%4Yeni bazda doğru hesap208/200−1 =%4Atanmış sepetin yeni maliyeti26.000 TRY
Baz değişir, aynı fiyat değişimi değişmez. Ayrı varsayımsal aynı seri/tarihler: eski baz 120→124,8, yeni baz 200→208; aynı atanmış sepetin önceki maliyeti 25.000 TRY.

Farklı bazları karıştırmak sahte enflasyon yaratır; yeniden ölçekleme tek başına aynı serinin yüzde değişimini değiştirmez.

Küçük ekranda şemayı yatay kaydırabilir veya büyütebilirsiniz. Değerler ve sonuç aşağıdaki metinde de yer alır.

Eski bazda doğru hesap
124,8/120−1 =%4 – 4,8 endeks puanı %4 değişimdir.
Yeni bazda doğru hesap
208/200−1 =%4 – 8 endeks puanı, aynı yüzde değişim.
Atanmış sepetin yeni maliyeti
26.000 TRY – +1.000 TRY; kişisel/resmî güncel ölçüm değil.

Anladığınızı kontrol edin

Alıştırma: yaklaşık 1 dakika.

Aynı kurgusal iki tarih eski bazda 120/124,8; yeniden bazlanmış aynı seri 200/208. Doğru değişim ve atanmış 25.000 TRY sepet maliyeti?

Yanıtı ve açıklamayı göster

124,8/120 ve 208/200 ikisi de 1,04. 25.000×1,04=26.000; aynı sepet varsayımı önemlidir.

İlgili kavramlar

Uygulamalı çalışma

ABD CPI ve Forex: seri, beklenti ve gerçekleşme riskini ayırınCPI sepeti, aylık/yıllık ve SA/NSA karşılaştırmaları, Fed’in PCE hedefi ve baz etkisi. Yeni TRY modeli maliyet ve stop kaymasının risk bütçesine etkisini hesaplar.7 dk →PCE fiyat endeksi: dönem, revizyon ve yuvarlama farkıABD PCE fiyat endeksini harcamadan, aylık oranı yıllıktan ayırın. Fisher toplama örneği ve yeni TRY yuvarlama modeliyle aynı görünen sayıların farkını görün.7 dk →

Kaynaklar ve ek açıklamalar

Kaynak bağlantısı, değişebilen her koşulun her ziyaretinizde yeniden doğrulandığı anlamına gelmez.

Örnekler varsayımsaldır. Ürün özellikleri ve ulusal kurallar farklı olabilir.